Είναι 15 Μαρτίου του 1942. Η ημέρα είναι ωραία, ούτε χιόνι έχει ούτε πολύ κρύο, εγώ όμως δεν μπορώ ούτε να περπατήσω. Τα πόδια μου τρέμουν, είμαι πετσί και κόκαλο, ένας ζωντανός σκελετός. Η μάνα νομίζει ότι είμαι άρρωστος και με έχει πάρει στη ράχη της – «γκότσια» όπως λέμε στο χωριό – να με πάει να με δει ο γιατρός στο Σιοποτσέλι (σημερινό Δίλοφο Ζαγορίου). Τι γιατρειά να μου κάνει που η αρρώστια μου είναι η πείνα! Κατεβαίνουμε σιγά σιγά ως το ποτάμι, φτάνουμε στο Τέρμα, πέφτουμε όμως πάνω στους Ιταλούς που είναι στρατοπεδευμένοι. «Πού πάτε;» μας λένε, «Έχετε χαρτιά;». «Στο Σιοποτσέλι στον γιατρό, το παιδί είναι άρρωστο…» λέει φοβισμένη η μάνα. «Εδώ έχουμε δικό μας ιατρείο», λέει ένας σκοπός, «αν θέλετε μπορείτε να πάτε το παιδί στον δικό μας γιατρό να το δει». Η μάνα διστάζει. Έχουμε ακούσει πολλά κακά για τους Ιταλούς, ότι είναι έκφυλοι, ότι ρίχνονται στις γυναίκες. «Να το πάμε» του λέει φοβισμένη.
Περνάμε μέσα από το στρατόπεδο. Στρατιώτες κάθονται επάνω στις πέτρες ή είναι ακουμπισμένοι στους κορμούς των δέντρων. Ίσως συλλογίζονται τη μάνα τους, τη γυναίκα τους, το παιδάκι τους, που είναι μωρό ακόμη, την αρραβωνιαστικιά τους, που δεν τη χάρηκαν, το πώς βρεθήκαμε όλοι εδώ πάνω και αλληλοσκοτωνόμαστε. Ο σκοπός μας πάει στον αξιωματικό υπηρεσία κι εκείνος ρωτάει μέσω του διερμηνέα πού θέλουμε να πάμε. Μας πάει σε μια σκηνή με κόκκινο σταυρό, ένα πρόχειρο στρατιωτικό νοσοκομείο. Είμαι τυχερός. Πέφτω πάνω σε έναν άγγελο. Ένας γιατρός με άσπρη μπλούζα και γυαλιά με ξαπλώνει στο κρεβάτι και με εξετάζει λεπτομερώς. Το πρόσωπό του λάμπει από καλοσύνη. Κλείνω τα μάτια μου και νομίζω ότι έχω κοντά μου έναν καλό άγγελο που θα μου σώσει τη ζωή. Με ρωτάει αν πεινάω. Το βλέπει βέβαια, δεν θέλει ρώτημα. “No, no” του απαντάω από ντροπή. «Ξέρεις και ιταλικά» μου λέει καλόκαρδα. Ρωτάει τη μάνα μου τι έχει στο σπίτι, τι μου δίνει και τρώω. «Λίγο αλεύρι, λίγο γάλα, που το κάνω γιαούρτι γιατί του αρέσει, του κάνω και λίγο κουρκούτι». «Όχι, να μην το κάνεις γιαούρτι» της λέει. «Το γιαούρτι είναι ξινό, είναι για να αδυνατίσεις, το παιδί δεν έχει ανάγκη να αδυνατίσει…». Ενώ με εξετάζει χαμογελά. Εγώ τον παρατηρώ και ζω σε έναν δικό μου παράδεισο, με αγγέλους με άσπρα φτερά – ίσως να είναι η άσπρη μπλούζα που φορά. «Και πώς να το κάνω;» ρωτάει η μάνα μου, που έχει πάρει θάρρος. «Να το κάνεις τυρί και να το δίνεις στο παιδί αστράγγιστο με το ζουμί του, που έχει πολλές βιταμίνες». Λέει και μας δίνουν και δύο κουτιά ενέσεις με βιταμίνες και δύο κουραμάνες. Η μία είναι αυτή που δικαιούται ο γιατρός. «Και εσύ τι θα φας;» τον ρωτάει ο νοσοκόμος. «Θα κάνω δίαιτα σήμερα» του λέει χαμογελώντας.
Η μάνα μου έλεγε και ξανάλεγε την ιστορία στις γειτόνισσες όταν φιλοσοφούσαν περί καλού και κακού. «Είδες που υπάρχει ακόμη καλοσύνη, Πλούτη μου, σε αυτόν τον κόσμο;» τη σιγόνταρε η θεία Πούλια. «Το παν είναι να είσαι άνθρωπος». Πέρασε ο μαύρος χειμώνας, πέρασαν η άνοιξη και το καλοκαίρι και ήρθε το φθινόπωρο. Εγώ από επίγειος έγινα ιπτάμενος. Σκαρφαλωμένος στα δέντρα έτρωγα τα φρούτα που μου είχε συστήσει ο καλός μου άγγελος, καρύδια, κάστανα και προπαντός μούρα, που έχουν πολλή ζάχαρη. Και δεν φοβόμουν που με κυνηγούσε ο δραγάτης από κλαδί σε κλαδί.
Σήμερα βλέπω ακόμη τη μορφή του. «Πεινάς;» με ρωτάει. «Όχι» του χαμογελώ. Κάθε φορά που περνώ από το Τέρμα κοιτάζω προς το μέρος όπου ήταν το ιατρείο και στέλνω ένα φιλί στον άγγελο που ο Θεός έστειλε κοντά μου. Αν ζει, ας είναι ευτυχισμένος, αν έχει αναπαυθεί, ας είναι ελαφρύ το χώμα που τον σκέπασε.
(Του Γιάννη Βακάμη. Αναδημοσίευση από το ΒΗΜΑgazino της 25/10/09, στήλη «Εμπειρία».)
***
Πάντα υπάρχει και η άλλη όψη. Ευτυχώς. Γι' αυτό μπορούμε και στεκόμαστε στα πόδια μας και λεγόμαστε άνθρωποι. Η αλλαγή πίστας για μένα σημαίνει ακριβώς δράση, πώς να είμαι απτά χρήσιμη σε κάποιον που έχει ανάγκη. Σας τρόμαξα όλους ε; ΧΧΧ
30 Οκτ 2009
28 Οκτ 2009
Μια εικόνα χίλιες λέξεις
Μου έστειλαν ένα e-mail αυτές τις μέρες, με φωτογραφίες-ορόσημα του 20ού και του 21ού αιώνα. Αναδημοσιεύω εδώ μερικές.
Περού 1939
Η Lina Medina γίνεται η νεαρότερη μητέρα στον κόσμο που έχει καταγραφεί στα ιατρικά χρονικά, σε ηλικία 5 ετών, 7 μηνών και 21 ημερών. Η ίδια δεν αποκάλυψε ποτέ τον πατέρα του παιδιού. Ο πατέρας της συνελήφθη με την κατηγορία του βιασμού, αλλά αφέθηκε ελεύθερος λόγω έλλειψης στοιχείων.
Νότιο Βιετνάμ 1966
Νεκροί Βιετκόνγκ.
1980
Η διάσημη φωτογραφία ενός παιδιού στην Αφρική που πεθαίνει από την πείνα υπό το άγρυπνο βλέμμα του γύπα που καραδοκεί για το γεύμα του.
Ιούλιος 2008
Μια φωτογραφία ντροπή. Σε μια παραλία της Νάπολι στην Ιταλία, δυο νεαρές Αθίγγανες, η 14χρονη Βιολέτα και η 16χρονη Χριστίνα, βούτηξαν στη θάλασσα για να δροσιστούν. Πνίγονται όμως καθώς δεν γνωρίζουν κολύμπι. Τα πτώματά τους μεταφέρονται και παραμένουν για 3 ώρες στην παραλία. Οι λουόμενοι που βρίσκονται εκεί κοντά, ατάραχοι και απαθείς, συνεχίζουν το μπάνιο και την ηλιοθεραπεία τους, σαν να μην πρόκειται για πτώματα ανθρώπων, αλλά για φύκια που ξέβρασε η θάλασσα.
***
Πρόκειται για ένα μικρό δείγμα, αλλά τα έχει σχεδόν όλα: πόλεμο, απώλεια, θάνατο, βιασμό, αδιαφορία. Τέτοιες εικόνες κάνουν τις φιλοσοφικές συζητήσεις ευτελείς και ανούσιες.
Τελικά, έχει κάποιο νόημα; Δεν ξέρω τι νόημα έχει να σκαρφιζόμαστε διάφορες θεωρίες, ουσιαστικά διάφορα "σαν να", και να δημιουργούμε την ανάγκη να τα υπερασπιζόμαστε (επειδή είναι βεβαίως "δικά μας"). Μήπως το μόνο που κάνουμε έτσι είναι να κτίζουμε άλλοθι για να συνεχίζουμε να ζούμε έτσι όπως ζούμε;
Αν πιστεύω στη μετενσάρκωση, τότε πιστεύω πως όποιος παθαίνει κάτι, το παθαίνει δικαίως για να κάψει το κάρμα του. Γιατί να τον βοηθήσω, σωστά; Αν πιστεύω σε κάποιο προγεννητικό συμβόλαιο με τον Θεό στο οποίο έχουν συμφωνηθεί τα βασικά σημεία της τρέχουσας ζωής μου, γιατί να προσπαθήσω να την αλλάξω; Τίποτα δεν έχει νόημα, αφού δεν έχει αντίκτυπο σε κάτι απτό, εάν πιστεύω ότι είμαι μια πνευματική οντότητα περαστική απ' αυτόν τον κόσμο. Όλα είναι προσωρινά, όλα είναι μάγια, ψευδαίσθηση.
Το ότι η Χουλκ πάσχει από καρκίνο ας πούμε, δεν είναι αλήθεια, είναι ψευδαίσθηση. Το ίδιο ίσως και το γεγονός ότι χάνει τα μαλλιά της από τη χημειοθεραπεία ή ο πόνος που νιώθει. Το ότι ίσως καθηλωθώ σε αναπηρικό καροτσάκι τα επόμενα χρόνια δεν είναι ούτε αυτό αλήθεια, είναι ψευδαίσθηση - και άλλωστε όλο αυτό δεν μπορεί να έχει αντίκτυπο στην πραγματική μου ουσία που είναι αθάνατη, έτσι δεν είναι;
Λοιπόν, ανοησίες! Όλα αυτά είναι παρηγοριά, είναι δικαιολογίες για την ολοσχερή αδυναμία μας να αντεπεξέλθουμε στην πραγματικότητα της θνητότητάς μας. Και όσο με αφορά, έχασα αρκετά χρόνια από τη ζωή μου σε θεωρίες και υποθέσεις. Είναι καιρός να περάσω στην επόμενη "πίστα"...
ΥΓ Η φωτό στο πλάι είναι του μικρού Ιρακινού Saleh, ο οποίος ακρωτηριάστηκε από αμερικανική βόμβα στο Ιράκ και νοσηλεύθηκε σε νοσοκομείο του Όκλαντ, στην Καλιφόρνια, για να πραγματοποιηθούν διορθωτικές επεμβάσεις. Όταν τα άλλα παιδιά στο νοσοκομείο άρχισαν να τον κοροϊδεύουν για την εμφάνισή του και ο μικρός αναστατώθηκε, οι νοσοκόμες για να τον ηρεμήσουν έδεσαν πάνω στο ακρωτηριασμένο του χέρι ένα μολύβι. Τότε ο μικρός Saleh ζωγράφισε ένα αεροπλάνο που έριχνε βόμβες.
Περού 1939
Η Lina Medina γίνεται η νεαρότερη μητέρα στον κόσμο που έχει καταγραφεί στα ιατρικά χρονικά, σε ηλικία 5 ετών, 7 μηνών και 21 ημερών. Η ίδια δεν αποκάλυψε ποτέ τον πατέρα του παιδιού. Ο πατέρας της συνελήφθη με την κατηγορία του βιασμού, αλλά αφέθηκε ελεύθερος λόγω έλλειψης στοιχείων.
Νότιο Βιετνάμ 1966
Νεκροί Βιετκόνγκ.
1980
Η διάσημη φωτογραφία ενός παιδιού στην Αφρική που πεθαίνει από την πείνα υπό το άγρυπνο βλέμμα του γύπα που καραδοκεί για το γεύμα του.
Ιούλιος 2008
Μια φωτογραφία ντροπή. Σε μια παραλία της Νάπολι στην Ιταλία, δυο νεαρές Αθίγγανες, η 14χρονη Βιολέτα και η 16χρονη Χριστίνα, βούτηξαν στη θάλασσα για να δροσιστούν. Πνίγονται όμως καθώς δεν γνωρίζουν κολύμπι. Τα πτώματά τους μεταφέρονται και παραμένουν για 3 ώρες στην παραλία. Οι λουόμενοι που βρίσκονται εκεί κοντά, ατάραχοι και απαθείς, συνεχίζουν το μπάνιο και την ηλιοθεραπεία τους, σαν να μην πρόκειται για πτώματα ανθρώπων, αλλά για φύκια που ξέβρασε η θάλασσα.
***
Πρόκειται για ένα μικρό δείγμα, αλλά τα έχει σχεδόν όλα: πόλεμο, απώλεια, θάνατο, βιασμό, αδιαφορία. Τέτοιες εικόνες κάνουν τις φιλοσοφικές συζητήσεις ευτελείς και ανούσιες.
Τελικά, έχει κάποιο νόημα; Δεν ξέρω τι νόημα έχει να σκαρφιζόμαστε διάφορες θεωρίες, ουσιαστικά διάφορα "σαν να", και να δημιουργούμε την ανάγκη να τα υπερασπιζόμαστε (επειδή είναι βεβαίως "δικά μας"). Μήπως το μόνο που κάνουμε έτσι είναι να κτίζουμε άλλοθι για να συνεχίζουμε να ζούμε έτσι όπως ζούμε;
Αν πιστεύω στη μετενσάρκωση, τότε πιστεύω πως όποιος παθαίνει κάτι, το παθαίνει δικαίως για να κάψει το κάρμα του. Γιατί να τον βοηθήσω, σωστά; Αν πιστεύω σε κάποιο προγεννητικό συμβόλαιο με τον Θεό στο οποίο έχουν συμφωνηθεί τα βασικά σημεία της τρέχουσας ζωής μου, γιατί να προσπαθήσω να την αλλάξω; Τίποτα δεν έχει νόημα, αφού δεν έχει αντίκτυπο σε κάτι απτό, εάν πιστεύω ότι είμαι μια πνευματική οντότητα περαστική απ' αυτόν τον κόσμο. Όλα είναι προσωρινά, όλα είναι μάγια, ψευδαίσθηση.
Το ότι η Χουλκ πάσχει από καρκίνο ας πούμε, δεν είναι αλήθεια, είναι ψευδαίσθηση. Το ίδιο ίσως και το γεγονός ότι χάνει τα μαλλιά της από τη χημειοθεραπεία ή ο πόνος που νιώθει. Το ότι ίσως καθηλωθώ σε αναπηρικό καροτσάκι τα επόμενα χρόνια δεν είναι ούτε αυτό αλήθεια, είναι ψευδαίσθηση - και άλλωστε όλο αυτό δεν μπορεί να έχει αντίκτυπο στην πραγματική μου ουσία που είναι αθάνατη, έτσι δεν είναι;
Λοιπόν, ανοησίες! Όλα αυτά είναι παρηγοριά, είναι δικαιολογίες για την ολοσχερή αδυναμία μας να αντεπεξέλθουμε στην πραγματικότητα της θνητότητάς μας. Και όσο με αφορά, έχασα αρκετά χρόνια από τη ζωή μου σε θεωρίες και υποθέσεις. Είναι καιρός να περάσω στην επόμενη "πίστα"...
ΥΓ Η φωτό στο πλάι είναι του μικρού Ιρακινού Saleh, ο οποίος ακρωτηριάστηκε από αμερικανική βόμβα στο Ιράκ και νοσηλεύθηκε σε νοσοκομείο του Όκλαντ, στην Καλιφόρνια, για να πραγματοποιηθούν διορθωτικές επεμβάσεις. Όταν τα άλλα παιδιά στο νοσοκομείο άρχισαν να τον κοροϊδεύουν για την εμφάνισή του και ο μικρός αναστατώθηκε, οι νοσοκόμες για να τον ηρεμήσουν έδεσαν πάνω στο ακρωτηριασμένο του χέρι ένα μολύβι. Τότε ο μικρός Saleh ζωγράφισε ένα αεροπλάνο που έριχνε βόμβες.
11 Οκτ 2009
Το γονίδιο του Θεού
Υπάρχουν κάποια χαρακτηριστικά που είναι κοινά σε όλες οι φυλές, όλους τους πολιτισμούς και όλες τις εποχές της ανθρώπινης ιστορίας. Ένα από τα σημαντικότερα τέτοια κοινά χαρακτηριστικά είναι η πεποίθηση ότι υπάρχει Θεός. Δεν υπάρχει ούτε ένας γνωστός πολιτισμός που να μην έχει μια συγκεκριμένη λέξη με την οποία να Τον αποκαλεί, να μην έχει κατασκευάσει ειδικούς χώρους λατρείας Του, να μην μιλά για Εκείνον.
Ο Γιουνγκ γράφει: «Από τη μελέτη των αρχετύπων στο συλλογικό ασυνείδητο συμπεραίνουμε ότι ο άνθρωπος περιλαμβάνει μια θρησκευτική συνιστώσα, η οποία τον επηρεάζει όπως ακριβώς τα ένστικτα της σεξουαλικότητας και της επιθετικότητας. Ο πρωτόγονος άνθρωπος ασχολείται με την έκφρασή της τόσο, π.χ. με τη δημιουργία ειδικών συμβόλων που να την περιγράφουν και με τη συγκρότηση θρησκειών, όσο και με την καλλιέργεια της γης, το κυνήγι, το ψάρεμα ή την ικανοποίηση των υπόλοιπων βασικών του αναγκών».
Ο κοινωνιοβιολόγος Robin Fox στο βιβλίο του The Cultural Animal υποθέτει μια κοινωνία παιδιών, τα οποία μεγαλώνουν απομονωμένα, χωρίς επιδράσεις από κανέναν απολύτως πολιτισμό: «Δεν έχω καμία αμφιβολία ότι [τα παιδιά αυτά] θα έχουν την ικανότητα να μιλούν και ότι εκείνα ή οι απόγονοί τους θα εφεύρουν και θα αναπτύξουν μια γλώσσα, ακόμη κι αν δεν έχουν διδαχθεί καμία. Αυτή η γλώσσα, μολονότι δεν θα μοιάζει με καμία γνωστή, θα έχει δομή παρόμοια με τις γλώσσες που ξέρουμε, θα μπορεί να αναλυθεί από τους γλωσσολόγους και να μεταφραστεί στις γνωστές μας γλώσσες. Με τον καιρό, τα παιδιά θα δημιουργήσουν νόμους, κανόνες, ταμπού, σύστημα κοινωνικής διάκρισης και μυθολογία και θα αναπτύξουν πίστη στο υπερφυσικό, καθώς και αντίστοιχες τελετές».
Η πίστη στον Θεό είναι τόσο βαθιά ριζωμένη στον άνθρωπο που πολλοί επιστήμονες στις μέρες μας πιστεύουν ότι αποτελεί αντανακλαστικό: πιστεύει κανείς στον Θεό έτσι ακριβώς όπως δακρύζει όταν πονάει ή γελάει όταν χαίρεται. Έχει κανείς την ικανότητα να πιστεύει στον Θεό, έτσι όπως ακριβώς έχει την ικανότητα να μιλάει, να γράφει ή να αντιλαμβάνεται και να συνθέτει μουσική. Και μολονότι ορισμένοι κάνουν διάκριση μεταξύ θρησκευτικού και πνευματικού αισθήματος (δηλ. μεταξύ του να είναι κάποιος θρήσκος και να είναι ικανός να έχει πνευματικές εμπειρίες, όπου μπορεί κάλλιστα να συμβαίνει το πρώτο χωρίς να συμβαίνει το δεύτερο ή αντίστροφα), κανείς τους δεν αρνείται πως η πίστη στον Θεό είναι θέμα γενετικής κληρονομιάς, υπάρχει δηλαδή ενσωματωμένη στο DNA μας και συνακόλουθα στο κεντρικό νευρικό μας σύστημα.
Οι θεμελιωτές ενός νέου επιστημονικού κλάδου, της νευροθεολογίας, πιστεύουν ότι η πίστη στον Θεό ενσωματώθηκε στα γονίδιά μας, όπως ακριβώς η ικανότητα αντίληψης και παραγωγής γλώσσας, για να μας βοηθήσει να αντιμετωπίσουμε το ζήτημα του θανάτου: εάν υπάρχει Θεός ή μια πνευματική πραγματικότητα πέρα από την υλική, τότε η ουσία μας είναι παρέκτασή της και δεν υπόκειται στο νόμο της φθοράς και του θανάτου που διέπει το υλικό μας σώμα. Είναι δηλαδή το κλειδί της αυτοσυντήρησης και της αυτοϋπέρβασης. Αυτά διαβάζω στο βιβλίο The God Part of The Brain του Matthew Alper.
Κι αν όμως δεν είναι έτσι; Κι αν δεν είναι οι τυφλοί νόμοι της φύσης που από σύμπτωση και εξαιτίας της διαδικασίας της φυσικής επιλογής έβαλαν το γονίδιο της πίστης στον Θεό μέσα μας για να μας βοηθήσουν να επιβιώσουμε πιο εύκολα; Κι αν ήταν ο ίδιος ο Δημιουργός που δεν ήθελε, μέσα στη γενική λήθη μας, να ξεχάσουμε την πραγματική μας ουσία; Ερωτήματα που ποτέ δεν θα λάβουν ικανοποιητικές απαντήσεις…
Ο Γιουνγκ γράφει: «Από τη μελέτη των αρχετύπων στο συλλογικό ασυνείδητο συμπεραίνουμε ότι ο άνθρωπος περιλαμβάνει μια θρησκευτική συνιστώσα, η οποία τον επηρεάζει όπως ακριβώς τα ένστικτα της σεξουαλικότητας και της επιθετικότητας. Ο πρωτόγονος άνθρωπος ασχολείται με την έκφρασή της τόσο, π.χ. με τη δημιουργία ειδικών συμβόλων που να την περιγράφουν και με τη συγκρότηση θρησκειών, όσο και με την καλλιέργεια της γης, το κυνήγι, το ψάρεμα ή την ικανοποίηση των υπόλοιπων βασικών του αναγκών».
Ο κοινωνιοβιολόγος Robin Fox στο βιβλίο του The Cultural Animal υποθέτει μια κοινωνία παιδιών, τα οποία μεγαλώνουν απομονωμένα, χωρίς επιδράσεις από κανέναν απολύτως πολιτισμό: «Δεν έχω καμία αμφιβολία ότι [τα παιδιά αυτά] θα έχουν την ικανότητα να μιλούν και ότι εκείνα ή οι απόγονοί τους θα εφεύρουν και θα αναπτύξουν μια γλώσσα, ακόμη κι αν δεν έχουν διδαχθεί καμία. Αυτή η γλώσσα, μολονότι δεν θα μοιάζει με καμία γνωστή, θα έχει δομή παρόμοια με τις γλώσσες που ξέρουμε, θα μπορεί να αναλυθεί από τους γλωσσολόγους και να μεταφραστεί στις γνωστές μας γλώσσες. Με τον καιρό, τα παιδιά θα δημιουργήσουν νόμους, κανόνες, ταμπού, σύστημα κοινωνικής διάκρισης και μυθολογία και θα αναπτύξουν πίστη στο υπερφυσικό, καθώς και αντίστοιχες τελετές».
Η πίστη στον Θεό είναι τόσο βαθιά ριζωμένη στον άνθρωπο που πολλοί επιστήμονες στις μέρες μας πιστεύουν ότι αποτελεί αντανακλαστικό: πιστεύει κανείς στον Θεό έτσι ακριβώς όπως δακρύζει όταν πονάει ή γελάει όταν χαίρεται. Έχει κανείς την ικανότητα να πιστεύει στον Θεό, έτσι όπως ακριβώς έχει την ικανότητα να μιλάει, να γράφει ή να αντιλαμβάνεται και να συνθέτει μουσική. Και μολονότι ορισμένοι κάνουν διάκριση μεταξύ θρησκευτικού και πνευματικού αισθήματος (δηλ. μεταξύ του να είναι κάποιος θρήσκος και να είναι ικανός να έχει πνευματικές εμπειρίες, όπου μπορεί κάλλιστα να συμβαίνει το πρώτο χωρίς να συμβαίνει το δεύτερο ή αντίστροφα), κανείς τους δεν αρνείται πως η πίστη στον Θεό είναι θέμα γενετικής κληρονομιάς, υπάρχει δηλαδή ενσωματωμένη στο DNA μας και συνακόλουθα στο κεντρικό νευρικό μας σύστημα.
Οι θεμελιωτές ενός νέου επιστημονικού κλάδου, της νευροθεολογίας, πιστεύουν ότι η πίστη στον Θεό ενσωματώθηκε στα γονίδιά μας, όπως ακριβώς η ικανότητα αντίληψης και παραγωγής γλώσσας, για να μας βοηθήσει να αντιμετωπίσουμε το ζήτημα του θανάτου: εάν υπάρχει Θεός ή μια πνευματική πραγματικότητα πέρα από την υλική, τότε η ουσία μας είναι παρέκτασή της και δεν υπόκειται στο νόμο της φθοράς και του θανάτου που διέπει το υλικό μας σώμα. Είναι δηλαδή το κλειδί της αυτοσυντήρησης και της αυτοϋπέρβασης. Αυτά διαβάζω στο βιβλίο The God Part of The Brain του Matthew Alper.
Κι αν όμως δεν είναι έτσι; Κι αν δεν είναι οι τυφλοί νόμοι της φύσης που από σύμπτωση και εξαιτίας της διαδικασίας της φυσικής επιλογής έβαλαν το γονίδιο της πίστης στον Θεό μέσα μας για να μας βοηθήσουν να επιβιώσουμε πιο εύκολα; Κι αν ήταν ο ίδιος ο Δημιουργός που δεν ήθελε, μέσα στη γενική λήθη μας, να ξεχάσουμε την πραγματική μας ουσία; Ερωτήματα που ποτέ δεν θα λάβουν ικανοποιητικές απαντήσεις…
8 Οκτ 2009
Αναλύσεις
Τι σημαίνει λοιπόν "ο πόνος δεν είναι δικός μας", "χαρά διαθέσιμη για όλους" και όλα τα υπόλοιπα ακατανόητα;
Η κεντρική ιδέα όλων των κειμένων που έχω αναρτήσει στο ίδιο πνεύμα είναι η εξής: η αίσθηση του προσώπου ή του "εγώ" πρέπει μάλλον να αντιμετωπίζεται ως ψευδαίσθηση. Όταν ταυτιζόμαστε μαζί της, χάνουμε όχι μόνο τη μεγαλύτερη εικόνα (όπως π.χ. θα υποστήριζε η Jill Bolte-Taylor διακρίνοντας μεταξύ αντίληψης αριστερού και δεξιού ημισφαιρίου του εγκεφάλου) αλλά και την πραγματική ουσία του ποιοι (ή τι) είμαστε.
Αυτό που επομένως υπονοεί ο Tathagata είναι πως η ουσία μας είναι κάτι άλλο από το πρόσωπο που συγκροτούμε, το πρόσωπο με το συγκεκριμένο ονοματεπώνυμο, τη συγκεκριμένη εμφάνιση, τον συγκεκριμένο σωματότυπο, τις συγκεκριμένες δεξιότητες και αδυναμίες, τις συγκεκριμένες αντιληπτικές ικανότητες. Αυτά όλα είναι επιφαινόμενα, αλλά η ουσία μας όχι - η ουσία μας είναι κάτι το άυλο, είναι η συνείδηση.
Όμως η συνείδηση από μόνη της δεν έχει νόημα ύπαρξης. Για να αποκτήσει νόημα, η συνείδηση πρέπει να αποκτήσει ζωή. Για να αποκτήσει ζωή, πρέπει να προσωποποιηθεί σε δισεκατομμύρια πρόσωπα και μετά να παρακολουθήσει και να συλλέξει τις εμπειρίες που γεννούνται από την αλληλεπίδραση όλων αυτών των προσώπων.
Το σημείο αυτό είναι σημαντικό: η ουσία είναι μία και κοινή για όλους και είναι αιώνια, ενώ τα δισεκατομμύρια πρόσωπά της είναι πλαστά και εφήμερα.
(Θα μπορούσα να προσθέσω ότι ίσως κάπως έτσι δημιουργήθηκε η ανάγκη να έχει ο εγκέφαλός μας δύο ημισφαίρια - ένα για τη μεγάλη, ενωτική εικόνα και ένα άλλο για την εξατομίκευση. Και θα μπορούσα επίσης να προσθέσω ότι φαίνεται σα να υπάρχει ένα ελάττωμα στο όλο σύστημα και αυτό το ελάττωμα είναι ότι η εξατομίκευση γίνεται πολύ πιστευτή έτσι όπως είναι στημένα όλα, και ότι δεν έχουμε ουσιαστικά άλλη επιλογή από το να εκλάβουμε το πρόσωπό μας ως πραγματικό. Αλλά αυτά είναι δική μου παρένθεση.)
Επιστρέφοντας στον Tathagata, αυτό που λέει είναι ότι για να γίνουμε ξανά η ουσία μας, πρέπει να αποποιηθούμε το πρόσωπό μας. Να γίνουμε συνείδηση. Πώς; Με το να μην παίρνουμε τα πράγματα προσωπικά, γιατί ούτως ή άλλως δεν αφορούν εμάς προσωπικά, απλά συμβαίνουν επειδή πρέπει να συμβούν. Γι' αυτό λέει ότι "η χαρά είναι γενικά διαθέσιμη" και "ο πόνος δεν είναι δικός μας".
Όταν θεωρούμε κάτι "δικό μας", νιώθουμε την ανάγκη να το προστατεύσουμε και να το περιφρουρήσουμε, επικεντρωνόμαστε σ' αυτό, αποκλείουμε όλη την υπόλοιπη ζωή και δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος προστασίας και περιχαράκωσης. Τον κύκλο αυτόν εντείνει ο τρόπος λειτουργίας της σκέψης μας (του αριστερού ημισφαιρίου του εγκεφάλου μας συγκεκριμένα) που κάνει συνεχώς υποθέσεις για τα πράγματα αντλώντας στοιχεία από το παρελθόν και συμπληρώνοντάς τα με φανταστικές ιστορίες. Αν στη διαδικασία προσθέσουμε και τα εγγενή νοητικά σφάλματα/στρεβλώσεις, αντιλαμβανόμαστε ότι οι υποθέσεις που γεννά η σκέψη μας μάλλον πάσχουν.
Όπως και να 'χει, αν είμαστε ανοικτοί σε ο,τιδήποτε έρθει προς το μέρος μας χωρίς να το ενστερνιζόμαστε, παίρνοντας για τον εαυτό μας μια απρόσωπη διάσταση) τότε τα πάντα είναι στη διάθεσή μας επειδή ακριβώς δεν κρατάμε τίποτα για μας. Πρόκειται για ένα πεδίο άπειρων δυνατοτήτων.
Και η μόνη στιγμή στην οποία μπορούν να συμβούν όλα αυτά είναι αυτή εδώ η στιγμή, τώρα. Αυτήν εδώ τη στιγμή η ζωή, ακατανόητη και παντοδύναμη όπως ο Θεός, έρχεται σε μας να μας φιλήσει με τα αιτήματά της. Αντέχουμε να είμαστε διαθέσιμοι; Είναι ένας εντελώς διαφορετικός τρόπος ζωής, νομίζω.
Η κεντρική ιδέα όλων των κειμένων που έχω αναρτήσει στο ίδιο πνεύμα είναι η εξής: η αίσθηση του προσώπου ή του "εγώ" πρέπει μάλλον να αντιμετωπίζεται ως ψευδαίσθηση. Όταν ταυτιζόμαστε μαζί της, χάνουμε όχι μόνο τη μεγαλύτερη εικόνα (όπως π.χ. θα υποστήριζε η Jill Bolte-Taylor διακρίνοντας μεταξύ αντίληψης αριστερού και δεξιού ημισφαιρίου του εγκεφάλου) αλλά και την πραγματική ουσία του ποιοι (ή τι) είμαστε.
Αυτό που επομένως υπονοεί ο Tathagata είναι πως η ουσία μας είναι κάτι άλλο από το πρόσωπο που συγκροτούμε, το πρόσωπο με το συγκεκριμένο ονοματεπώνυμο, τη συγκεκριμένη εμφάνιση, τον συγκεκριμένο σωματότυπο, τις συγκεκριμένες δεξιότητες και αδυναμίες, τις συγκεκριμένες αντιληπτικές ικανότητες. Αυτά όλα είναι επιφαινόμενα, αλλά η ουσία μας όχι - η ουσία μας είναι κάτι το άυλο, είναι η συνείδηση.
Όμως η συνείδηση από μόνη της δεν έχει νόημα ύπαρξης. Για να αποκτήσει νόημα, η συνείδηση πρέπει να αποκτήσει ζωή. Για να αποκτήσει ζωή, πρέπει να προσωποποιηθεί σε δισεκατομμύρια πρόσωπα και μετά να παρακολουθήσει και να συλλέξει τις εμπειρίες που γεννούνται από την αλληλεπίδραση όλων αυτών των προσώπων.
Το σημείο αυτό είναι σημαντικό: η ουσία είναι μία και κοινή για όλους και είναι αιώνια, ενώ τα δισεκατομμύρια πρόσωπά της είναι πλαστά και εφήμερα.
(Θα μπορούσα να προσθέσω ότι ίσως κάπως έτσι δημιουργήθηκε η ανάγκη να έχει ο εγκέφαλός μας δύο ημισφαίρια - ένα για τη μεγάλη, ενωτική εικόνα και ένα άλλο για την εξατομίκευση. Και θα μπορούσα επίσης να προσθέσω ότι φαίνεται σα να υπάρχει ένα ελάττωμα στο όλο σύστημα και αυτό το ελάττωμα είναι ότι η εξατομίκευση γίνεται πολύ πιστευτή έτσι όπως είναι στημένα όλα, και ότι δεν έχουμε ουσιαστικά άλλη επιλογή από το να εκλάβουμε το πρόσωπό μας ως πραγματικό. Αλλά αυτά είναι δική μου παρένθεση.)
Επιστρέφοντας στον Tathagata, αυτό που λέει είναι ότι για να γίνουμε ξανά η ουσία μας, πρέπει να αποποιηθούμε το πρόσωπό μας. Να γίνουμε συνείδηση. Πώς; Με το να μην παίρνουμε τα πράγματα προσωπικά, γιατί ούτως ή άλλως δεν αφορούν εμάς προσωπικά, απλά συμβαίνουν επειδή πρέπει να συμβούν. Γι' αυτό λέει ότι "η χαρά είναι γενικά διαθέσιμη" και "ο πόνος δεν είναι δικός μας".
Όταν θεωρούμε κάτι "δικό μας", νιώθουμε την ανάγκη να το προστατεύσουμε και να το περιφρουρήσουμε, επικεντρωνόμαστε σ' αυτό, αποκλείουμε όλη την υπόλοιπη ζωή και δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος προστασίας και περιχαράκωσης. Τον κύκλο αυτόν εντείνει ο τρόπος λειτουργίας της σκέψης μας (του αριστερού ημισφαιρίου του εγκεφάλου μας συγκεκριμένα) που κάνει συνεχώς υποθέσεις για τα πράγματα αντλώντας στοιχεία από το παρελθόν και συμπληρώνοντάς τα με φανταστικές ιστορίες. Αν στη διαδικασία προσθέσουμε και τα εγγενή νοητικά σφάλματα/στρεβλώσεις, αντιλαμβανόμαστε ότι οι υποθέσεις που γεννά η σκέψη μας μάλλον πάσχουν.
Όπως και να 'χει, αν είμαστε ανοικτοί σε ο,τιδήποτε έρθει προς το μέρος μας χωρίς να το ενστερνιζόμαστε, παίρνοντας για τον εαυτό μας μια απρόσωπη διάσταση) τότε τα πάντα είναι στη διάθεσή μας επειδή ακριβώς δεν κρατάμε τίποτα για μας. Πρόκειται για ένα πεδίο άπειρων δυνατοτήτων.
Και η μόνη στιγμή στην οποία μπορούν να συμβούν όλα αυτά είναι αυτή εδώ η στιγμή, τώρα. Αυτήν εδώ τη στιγμή η ζωή, ακατανόητη και παντοδύναμη όπως ο Θεός, έρχεται σε μας να μας φιλήσει με τα αιτήματά της. Αντέχουμε να είμαστε διαθέσιμοι; Είναι ένας εντελώς διαφορετικός τρόπος ζωής, νομίζω.
6 Οκτ 2009
Όχι τώρα!
Όταν λέμε "όχι τώρα" σε μια εμπειρία, η ζωή μοιάζει με απειλή, όταν η μόνη απειλή είναι ακαριβώς το ότι δεν θέλουμε τη στιγμή. Η άρνησή μας της στιγμής είναι κάτι που συνήθως δεν αντιλαμβανόμαστε, οπότε συνήθως συγχέουμε την απειλή με τη ζωή.
Κι έπειτα, είναι η χαρά. Δεν είναι δική σου χαρά ή δική μου χαρά. Είναι απλώς χαρά διαθέσιμη για όλους.
Τη στιγμή που την κρατάμε για τον εαυτό μας, η πιο γλυκιά χαρά μετατρέπεται σε πικρία, γιατί με το να την κρατάμε την περιορίζουμε. Παίρνουμε την απεραντοσύνη της και προσπαθούμε να τη στριμώξουμε στα όριά μας και να την κάνουμε δική μας, αλλά τότε δεν είναι πια η ίδια. Μικραίνει και μετά εμείς γινόμαστε προστατευτικοί κι επιθετικοί ώστε να μη μπορέσει κανείς να μας πάρει τη χαρά μας, το μικρό κομμάτι της τούρτας που κραδαίνουμε στα χέρια. Και τελικά μένουμε να κρατάμε ένα ψιχουλάκι, αντί να είμαστε διαθέσιμοι για ολόκληρη την τούρτα.
Τη στιγμή που κρατάμε τη χαρά για τον εαυτό μας, την χάνουμε. Είναι παράδοξο: όταν δεν την κρατάμε, είναι πάντοτε διαθέσιμη, δίδεται. Χωρίς να είναι για μας. Και ποιος νοιάζεται που δεν είναι για μας; Εάν είναι εκεί και μπορεί να γίνει ροή μέσα στο σύστημά μου, γιατί χρειάζεται να την έχω στην κατοχή μου; Α, αυτός είναι ένας πολύ ώριμος τρόπος να ζει κανείς, το να αφήνει τη ζωή να τον ζει, αντί να αγωνίζεται συνέχεια να τη ζει εκείνος.
Το ίδιο συμβαίνει και με τον πόνο. Δεν είναι δικός μας. Όπως και οι ψυχολογικοί μηχανισμοί-παγίδες, ούτε αυτοί είναι δικοί μας. Είναι λάθςο να σκεφτόμαστε ότι είναι. Ακόμα και ο πόνος δεν είναι για μας. Γιατί λοιπόν να θέλει κανείς να κρατά κάτι που δεν είναι δικό του; Για να το κρατήσει, χρειάζεται να πει "μου" και "δικό μου". Χωρίς αυτά δεν μπορεί να το κρατήσει. Χωρίς "εγώ" δεν νοείται κράτημα.
Έχετε ποτέ προσπαθήσει να επιτύχετε ολοκληρωτική άφεση; Είναι αδύνατον να συμβεί. Κανείς ποτέ δεν έχει καταφέρει να την πραγματοποιήσει. Για να αφήσει κάποιος κάτι πρέπει ακριβώς να υπάρχει κάποιος, ένα εγώ που αφήνει, οπότε για ποια άφεση μιλάμε; Το μόνο που συμβαίνει με όλη αυτή η προσπάθεια είναι να ενισχύεται το παιχνίδι.
Έπειτα, προσπαθείτε να μη σκέφτεστε: όμως έτσι το μόνο που κάνετε είναι να δυναμώνετε τη σκέψη. Προσπαθείτε να υπερβείτε τους ψυχολογικούς μηχανισμούς-παγίδες: όμως έτσι καταφέρνετε μόνο να τους δυναμώνετε. Η μεγαλύτερη παγίδα απ' όλες τις παγίδες είναι να προσπαθεί κανείς να απαλλαγεί από τις παγίδες.
Τι μένει να κάνετε λοιπόν; Μα, απολύτως ΤΙΠΟΤΑ. Χρειάζεται μόνο να είστε διαθέσιμοι, να επιτρέψετε σε τούτη εδώ τη στιγμή να σας φιλήσει. Όταν ένας αγαπημένος έρχεται στο σπίτι σας, είσαστε διαθέσιμοι να σας φιλήσει. Ίσως εκείνος σας φιλήσει, ίσως πάλι όχι, εσείς πάντως είστε διαθέσιμοι. Το φιλί αυτό είναι πραγματικά γλυκό, γιατί δεν έχει "εγώ" μέσα του. Αφήστε ο,τιδήποτε είναι εδώ τώρα να σας φιλήσει. Δεχτείτε τη ζωή χωρίς να κάνετε τίποτα. Απλά δεχτείτε ό,τι δίδεται.
Είμαστε τόσο απασχολημένοι να αγωνιζόμαστε να ζούμε τη ζωή που έχουμε ξεχάσει πώς είναι απλά να τη δεχόμαστε και να την αφήνουμε να μας ζει εκείνη. Να είμαστε άνευ όρων διαθέσιμοι γι' αυτή τη στιγμή, να μας έχει ολόκληρους δικούς της, αναγνωρίζοντάς την σαν τον αγαπημένο, ό,τι κι αν περιέχει. Αυτή εδώ η στιγμή. Αυτή εδώ η στιγμή είναι ο αγαπημένος που σε φιλάει. Αυτή εδώ η στιγμή είναι ο Θεός.
Από το βιβλίο "Given" του Florian Tathagata.
Κι έπειτα, είναι η χαρά. Δεν είναι δική σου χαρά ή δική μου χαρά. Είναι απλώς χαρά διαθέσιμη για όλους.
Τη στιγμή που την κρατάμε για τον εαυτό μας, η πιο γλυκιά χαρά μετατρέπεται σε πικρία, γιατί με το να την κρατάμε την περιορίζουμε. Παίρνουμε την απεραντοσύνη της και προσπαθούμε να τη στριμώξουμε στα όριά μας και να την κάνουμε δική μας, αλλά τότε δεν είναι πια η ίδια. Μικραίνει και μετά εμείς γινόμαστε προστατευτικοί κι επιθετικοί ώστε να μη μπορέσει κανείς να μας πάρει τη χαρά μας, το μικρό κομμάτι της τούρτας που κραδαίνουμε στα χέρια. Και τελικά μένουμε να κρατάμε ένα ψιχουλάκι, αντί να είμαστε διαθέσιμοι για ολόκληρη την τούρτα.
Τη στιγμή που κρατάμε τη χαρά για τον εαυτό μας, την χάνουμε. Είναι παράδοξο: όταν δεν την κρατάμε, είναι πάντοτε διαθέσιμη, δίδεται. Χωρίς να είναι για μας. Και ποιος νοιάζεται που δεν είναι για μας; Εάν είναι εκεί και μπορεί να γίνει ροή μέσα στο σύστημά μου, γιατί χρειάζεται να την έχω στην κατοχή μου; Α, αυτός είναι ένας πολύ ώριμος τρόπος να ζει κανείς, το να αφήνει τη ζωή να τον ζει, αντί να αγωνίζεται συνέχεια να τη ζει εκείνος.
Το ίδιο συμβαίνει και με τον πόνο. Δεν είναι δικός μας. Όπως και οι ψυχολογικοί μηχανισμοί-παγίδες, ούτε αυτοί είναι δικοί μας. Είναι λάθςο να σκεφτόμαστε ότι είναι. Ακόμα και ο πόνος δεν είναι για μας. Γιατί λοιπόν να θέλει κανείς να κρατά κάτι που δεν είναι δικό του; Για να το κρατήσει, χρειάζεται να πει "μου" και "δικό μου". Χωρίς αυτά δεν μπορεί να το κρατήσει. Χωρίς "εγώ" δεν νοείται κράτημα.
Έχετε ποτέ προσπαθήσει να επιτύχετε ολοκληρωτική άφεση; Είναι αδύνατον να συμβεί. Κανείς ποτέ δεν έχει καταφέρει να την πραγματοποιήσει. Για να αφήσει κάποιος κάτι πρέπει ακριβώς να υπάρχει κάποιος, ένα εγώ που αφήνει, οπότε για ποια άφεση μιλάμε; Το μόνο που συμβαίνει με όλη αυτή η προσπάθεια είναι να ενισχύεται το παιχνίδι.
Έπειτα, προσπαθείτε να μη σκέφτεστε: όμως έτσι το μόνο που κάνετε είναι να δυναμώνετε τη σκέψη. Προσπαθείτε να υπερβείτε τους ψυχολογικούς μηχανισμούς-παγίδες: όμως έτσι καταφέρνετε μόνο να τους δυναμώνετε. Η μεγαλύτερη παγίδα απ' όλες τις παγίδες είναι να προσπαθεί κανείς να απαλλαγεί από τις παγίδες.
Τι μένει να κάνετε λοιπόν; Μα, απολύτως ΤΙΠΟΤΑ. Χρειάζεται μόνο να είστε διαθέσιμοι, να επιτρέψετε σε τούτη εδώ τη στιγμή να σας φιλήσει. Όταν ένας αγαπημένος έρχεται στο σπίτι σας, είσαστε διαθέσιμοι να σας φιλήσει. Ίσως εκείνος σας φιλήσει, ίσως πάλι όχι, εσείς πάντως είστε διαθέσιμοι. Το φιλί αυτό είναι πραγματικά γλυκό, γιατί δεν έχει "εγώ" μέσα του. Αφήστε ο,τιδήποτε είναι εδώ τώρα να σας φιλήσει. Δεχτείτε τη ζωή χωρίς να κάνετε τίποτα. Απλά δεχτείτε ό,τι δίδεται.
Είμαστε τόσο απασχολημένοι να αγωνιζόμαστε να ζούμε τη ζωή που έχουμε ξεχάσει πώς είναι απλά να τη δεχόμαστε και να την αφήνουμε να μας ζει εκείνη. Να είμαστε άνευ όρων διαθέσιμοι γι' αυτή τη στιγμή, να μας έχει ολόκληρους δικούς της, αναγνωρίζοντάς την σαν τον αγαπημένο, ό,τι κι αν περιέχει. Αυτή εδώ η στιγμή. Αυτή εδώ η στιγμή είναι ο αγαπημένος που σε φιλάει. Αυτή εδώ η στιγμή είναι ο Θεός.
Από το βιβλίο "Given" του Florian Tathagata.
2 Οκτ 2009
Διά ταύτα
Αυτά τα ολίγα ενδιαφέροντα από το υπό δημοσίευση βιβλίο του καλού μου φίλου. Ασφαλώς δεν πρόκειται να ανεβάσω εδώ όλο το βιβλίο του ούτε και όλες τις μεροληψίες που αναφέρονται σ' αυτό. Εκτείνονται άλλωστε σε τρία κεφάλαια μείζονος ενδιαφέροντος και δεν ξέρω ποια να πρωτοδιαλέξω.:) Το σημαντικότερο για μένα ήταν να μεταφέρω τη γενικότερη αίσθηση ή εντύπωση από το βιβλίο: το ότι πράγματα που θεωρούμε ενδεχομένως θεόσταλτα είναι απλώς λανθασμένες μας εντυπώσεις. Όπως και να' χει, την τελευταία φορά που μίλησα με τον φίλο μου, μου είπε ότι σκέφτεται να περιλάβει κι ένα τρίτο μέρος στο βιβλίο, το οποίο θα αφορά αμιγώς την ορθολογική διαδικασία της λήψης αποφάσεων, κι έτσι μάλλον η έκδοση θα καθυστερήσει.
Διαβάζω παράλληλα σιγά-σιγά το βιβλίο που πρότεινε ο papet, το οποίο βρήκα σε ηλεκτρονική έκδοση εδώ: http://www.cs.phs.uoa.gr/el/courses/cognitive_science/cognitive_science2.pdf
Προς το παρόν είμαι στα πρώτα κεφάλαια που περιλαμβάνουν μια επισκόπηση διαφόρων θεωριών και προσεγγίσεων. Αν υπάρξει κάτι που να συνδέεται πιο άμεσα με όσα έχω γράψει κατά καιρούς και με όσα συζητάμε, θα το αναφέρω.
Περιμένω και κάποια άλλα βιβλία από το amazon, όπως το "Why God won't go away?" του Andrew Newberg που εξετάζει το φαινόμενο της πίστης (στον Θεό και όχι μόνο) από βιολογική σκοπιά. Ίσως κι εκεί βρω κάτι γενικότερου ενδιαφέροντος από το μέτωπο της επιστήμης να καταγράψω.
Επί του παρόντος, όμως, σκέφτομαι να επιστρέψω στα ακατανόητα κείμενα που παρέθετα το καλοκαίρι, με την ελπίδα ότι θα γίνουν περισσότερο κατανοητά τώρα, μετά από όσα έχουμε συζητήσει στο μεταξύ. :)
Σκεφτόμουν εξ άλλου ότι ο κόσμος για μένα βγάζει νόημα μόνο αν δεν προσπαθώ να τον ερμηνεύσω. Αν δεν πιστέψω ντε και σώνει π.χ. ότι υπάρχει κάποιο σχέδιο σωτηρίας του. Αν δεν πιστέψω ότι υπάρχει κάποιο "καλό" που αντιμάχεται κάποιο "κακό". Γιατί αν τα δεχτώ όλα αυτά "σαν να" ήταν αληθινά, είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα οδηγηθώ στην απελπισία. Σε όρους καλού-κακού, ο κόσμος ΦΑΙΝΕΤΑΙ κακός. Το αν κατ' ουσίαν είναι ή δεν είναι, δεν μπορώ να το ελέγξω, είναι κάτι που διαφεύγει της (περιορισμένης κατ' ανάγκην) εποπτείας μου.
Αυτό το διάστημα με προβλημάτισε επίσης η παρόρμησή μου να γράψω κάτι σ' αυτή μου τη φίλη που πέρασε τη σύγχυση, ξεκινώντας: "Μέσα στη σύγχυσή σου μου είπες, μεταξύ άλλων ασυναρτησιών, ότι με θεράπευσες αλλά να, δες, έκανα και δεύτερη μαγνητική που δείχνει ότι η αρχική εικόνα επιδεινώθηκε. Καταλαβαίνεις μήπως τώρα τι έλεγες;", αλλά μετά έλεγξα τον εαυτό μου και αναρωτήθηκα γιατί θέλω να το κάνω. Γιατί να σύρω με την (έστω μικρή αυτή) βία κάποιον στη δική μου κοσμοθεωρία; Γιατί πρέπει να θεωρώ ότι η δική μου άποψη αντανακλά καλύτερα την πραγματικότητα; Όλοι μας έχουμε μια εμπειρία του κόσμου και η εμπειρία αυτή διαφέρει επειδή κάθε ένας μας διαφέρει από κάθε άλλον. Κι αν σκοπός της ζωής είναι μονάχα η εμπειρία; Τότε το να αντιπροσωπεύουμε καθένας μας μια διαφορετική εμπειρία της ζωής, άρα το να είμαστε διαφορετικοί, μοιάζει με ανάγκη. Αν θεωρήσουμε τη συνείδηση σαν ένα και μοναδικό ενιαίο κάτι και καθέναν μας σαν ένα από τα πολλά πρόσωπά της, μια τέτοια θεώρηση έχει νόημα - και σίγουρα εξηγεί γιατί επιτρέπεται να συμβαίνουν πρακτικά τα πάντα...
Διαβάζω παράλληλα σιγά-σιγά το βιβλίο που πρότεινε ο papet, το οποίο βρήκα σε ηλεκτρονική έκδοση εδώ: http://www.cs.phs.uoa.gr/el/courses/cognitive_science/cognitive_science2.pdf
Προς το παρόν είμαι στα πρώτα κεφάλαια που περιλαμβάνουν μια επισκόπηση διαφόρων θεωριών και προσεγγίσεων. Αν υπάρξει κάτι που να συνδέεται πιο άμεσα με όσα έχω γράψει κατά καιρούς και με όσα συζητάμε, θα το αναφέρω.
Περιμένω και κάποια άλλα βιβλία από το amazon, όπως το "Why God won't go away?" του Andrew Newberg που εξετάζει το φαινόμενο της πίστης (στον Θεό και όχι μόνο) από βιολογική σκοπιά. Ίσως κι εκεί βρω κάτι γενικότερου ενδιαφέροντος από το μέτωπο της επιστήμης να καταγράψω.
Επί του παρόντος, όμως, σκέφτομαι να επιστρέψω στα ακατανόητα κείμενα που παρέθετα το καλοκαίρι, με την ελπίδα ότι θα γίνουν περισσότερο κατανοητά τώρα, μετά από όσα έχουμε συζητήσει στο μεταξύ. :)
Σκεφτόμουν εξ άλλου ότι ο κόσμος για μένα βγάζει νόημα μόνο αν δεν προσπαθώ να τον ερμηνεύσω. Αν δεν πιστέψω ντε και σώνει π.χ. ότι υπάρχει κάποιο σχέδιο σωτηρίας του. Αν δεν πιστέψω ότι υπάρχει κάποιο "καλό" που αντιμάχεται κάποιο "κακό". Γιατί αν τα δεχτώ όλα αυτά "σαν να" ήταν αληθινά, είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα οδηγηθώ στην απελπισία. Σε όρους καλού-κακού, ο κόσμος ΦΑΙΝΕΤΑΙ κακός. Το αν κατ' ουσίαν είναι ή δεν είναι, δεν μπορώ να το ελέγξω, είναι κάτι που διαφεύγει της (περιορισμένης κατ' ανάγκην) εποπτείας μου.
Αυτό το διάστημα με προβλημάτισε επίσης η παρόρμησή μου να γράψω κάτι σ' αυτή μου τη φίλη που πέρασε τη σύγχυση, ξεκινώντας: "Μέσα στη σύγχυσή σου μου είπες, μεταξύ άλλων ασυναρτησιών, ότι με θεράπευσες αλλά να, δες, έκανα και δεύτερη μαγνητική που δείχνει ότι η αρχική εικόνα επιδεινώθηκε. Καταλαβαίνεις μήπως τώρα τι έλεγες;", αλλά μετά έλεγξα τον εαυτό μου και αναρωτήθηκα γιατί θέλω να το κάνω. Γιατί να σύρω με την (έστω μικρή αυτή) βία κάποιον στη δική μου κοσμοθεωρία; Γιατί πρέπει να θεωρώ ότι η δική μου άποψη αντανακλά καλύτερα την πραγματικότητα; Όλοι μας έχουμε μια εμπειρία του κόσμου και η εμπειρία αυτή διαφέρει επειδή κάθε ένας μας διαφέρει από κάθε άλλον. Κι αν σκοπός της ζωής είναι μονάχα η εμπειρία; Τότε το να αντιπροσωπεύουμε καθένας μας μια διαφορετική εμπειρία της ζωής, άρα το να είμαστε διαφορετικοί, μοιάζει με ανάγκη. Αν θεωρήσουμε τη συνείδηση σαν ένα και μοναδικό ενιαίο κάτι και καθέναν μας σαν ένα από τα πολλά πρόσωπά της, μια τέτοια θεώρηση έχει νόημα - και σίγουρα εξηγεί γιατί επιτρέπεται να συμβαίνουν πρακτικά τα πάντα...
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)