Φαινόμενα

Τα αισθητήρια όργανα που διαθέτουμε, με τα συγκεκριμένα τους χαρακτηριστικά, τα ερεθίσματα από το περιβάλλον με τα δικά τους χαρακτηριστικά, οι εγγενείς αντιληπτικοί μηχανισμοί και ο βαθμός ανάπτυξης της συνείδησής μας ευθύνονται για ο,τιδήποτε "φαίνεται", το οποίο έχουμε την τάση να θεωρούμε ότι "είναι". Και είναι πάρα πολύ δύσκολο να δεχθούμε ότι πιθανόν να μην ξέρουμε τι πραγματικά είναι.

Πρόκειται για τον ίδιο αντιληπτικό μηχανισμό που μας βοηθά, ενώ βλέπουμε τρεις μόνο έδρες ενός κύβου, να συμπεράνουμε ότι πρόκειται για κύβο, έστω κι αν δεν τον δούμε ποτέ ολόκληρο. Ο νους μας υποκαθιστά με εσωτερικές αναπαραστάσεις τα τμήματα του κύβου που λείπουν κι έτσι ξέρουμε με βεβαιότητα ότι το αντικείμενο που έχουμε απέναντί μας είναι ένας κύβος. Με τον ίδιο τρόπο τείνουμε να γενικεύουμε και στις ψυχολογικές μας διεργασίες. Αν, όταν χαιρόμαστε, τρώμε πολύ, μόλις δούμε κάποιον να τρώει πολύ, θεωρούμε ότι είναι χαρούμενος. Κι αν τον ρωτήσουμε και μας πει ότι κάτι τον στεναχώρησε και γι' αυτό τρώει, νιώθουμε έκπληξη. Το υπεραπλουστευμένο αυτό παράδειγμα αφορά αυτό που η ψυχολογία ονομάζει "προβολή" και που ο Ken Wilber εύστοχα περιέγραψε με τη φράση: "αυτό που νόμιζα πως ήσουν εσύ ήμουν εγώ και πάλι εγώ".

Κοιτάζοντας μια ξάστερη νύχτα τον ουρανό θα δούμε σίγουρα την Άρκτο. Καθένας μπορεί να την αναγνωρίσει με βεβαιότητα, δεν παύει όμως να είναι μια ψευδαίσθηση. Δεν υπάρχει πουθενά στο σύμπαν ένα σύμπλεγμα αστεριών που να σχηματίζει την Άρκτο. Πρόκειται για διαφορετικά άστρα διαφορετικών μεγεθών και σε διαφορετικές αποστάσεις από τη Γη που όμως προβάλλονται στην ουράνια σφαίρα της ως ο συγκεκριμένος αστερισμός.

Και δεν χρειάζεται να πάμε τόσο μακριά. Η καθημερινή μας εμπειρία μας λέει τα ίδια με έναν τρόπο τόσο φανερό που ίσως γι' αυτό σπάνια τον σκεπτόμαστε. Όταν κοιτάζουμε έναν καθρέφτη, δεν τον βλέπουμε, σαν να μην υπάρχει. Εκείνο που βλέπουμε είναι το πρόσωπό μας ή ολόκληρο το σώμα μας, ανάλογα με το μέγεθός του ή την απόσταση στην οποία στεκόμαστε από αυτόν. Κι όμως ο καθρέφτης υπάρχει ενώ εμείς δεν υπάρχουμε μέσα σ' αυτόν. Για μια ακόμη φορά, βλέπουμε αυτό που μπορούμε να δούμε ή, ουσιαστικά, βλέπουμε τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε.

Ο θάνατος της Μεταφυσικής

Από την αρχαιότητα η Μεταφυσική αποτελούσε κεντρικό κλάδο της φιλοσοφίας και ερευνούσε το “όντως ον”, δηλ. τις σταθερές ουσίες πίσω από τα ρευστά φαινόμενα. Έτσι ο Πλάτωνας έβλεπε πίσω από τον αισθητό κόσμο τον νοητό κόσμο των ιδεών, ο Πλωτίνος το Ένα, οι Στωικοί τον "Λόγον", ο Λάιμπνιτς τις πνευματικές μονάδες, ο Έγκελ την απόλυτη ιδέα, ο Σοπενάουερ την τυφλή βούληση κλπ. Όλοι οι μεταφυσικοί μιλούν για πραγματικότητες που δεν βλέπουν, διατυπώνουν σκέψεις που δεν αντιστοιχούν σε κάτι ορατό κι ωστόσο διατηρούν την πεποίθηση ότι ερμηνεύουν με τον πιο ουσιαστικό τρόπο την πραγματικότητα, ότι κατανοούν την ουσία του κόσμου. Συλλαμβάνουν μια μεταφυσική ιδέα και γύρω από αυτήν υφαίνουν έναν ολόκληρο σύστημα με τρόπο ορθολογιστικό ή και ενορατικό.

Μετά από την κριτική του Καντ και του Φουκώ, τα θεμέλια της Μεταφυσικής άρχισαν να τρίζουν. Στο αντίπαλο σε αυτήν στρατόπεδο προστέθηκαν οι εμπειριστές, οι οπαδοί του υλισμού, οι θετικιστές, οι νεοθετικιστές, αλλά και κλάδοι ολόκληροι όπως η ψυχολογία. Είναι σημαντικό να καταλάβουμε ότι δεν ήταν οι θετικές επιστήμες αλλά οι ανθρωπιστικές που εναντιώθηκαν στη Μεταφυσική. Ήταν το πεδίο στο οποίο θεωρητικά η ίδια εντάσσεται που την αμφισβήτησε λυσσαλέα και την καταδίκασε τελικά στην ανυπαρξία.

Άλλωστε, έγινε μια προσπάθεια σύνδεσής της με τις φυσικές επιστήμες στις αρχές του 20ού αι., όταν φιλόσοφοι από τον κύκλο των φυσικών επιστημών πρότειναν μια επιστημονική ή επαγωγική Μεταφυσική που ξεκινούσε από τα δεδομένα των εμπειρικών επιστημών τα οποία συνέδεε μεταξύ τους, συγκροτώντας μια ενιαία και απαλλαγμένη από αντιφάσεις εικόνα για τον κόσμο, μια γενική κοσμοθεωρία. Μολονότι η προσπάθεια έγινε αρχικά δεκτή με ενθουσιασμό, τελικά η αυθαιρεσία των συμπερασμάτων και η γενικολογία της κόστισε μια καθολικότερη αποδοχή.

Η χαριστική βολή στη Μεταφυσική όμως προήλθε μέσα από τους ίδιους της τους κόλπους. Και το όνομά της ήταν “Νέα Εποχή”. Η απέραντη μπουρδολογία της Νέας Εποχής ανακάτεψε διδασκαλίες και παραδόσεις αιώνων μετατρέποντάς τες σε έναν αχταρμά τεχνικών και μεθόδων σερβιρισμένο σε ατομικές μερίδες με κεντρικό μότο “εσύ κινείς το σύμπαν”. ESP, psi, άτσαλα σπαράγματα από τον Βουδισμό και τον Χριστιανισμό, εναλλακτικές θεραπείες, ασύνδετοι διαλογισμοί, κομμάτια από τη διδασκαλία της Καμπαλά, τεχνικές ενεργειακής προστασίας, όλα παραποιήθηκαν κατά το δοκούν και δόθηκαν αφειδώς σε έναν κόσμο που περίμενε διψασμένος κάποιο θαύμα. Οι ανεγκέφαλες ατάκες του Κοέλο έγιναν μπεστ σέλερ. Η κοινή λογική έπαψε να ισχύει. Κάπου εδώ η Μεταφυσική άφηνε την τελευταία της πνοή.

Πιστεύω ακράδαντα πως έτσι γίναμε φτωχότεροι. Ακόμη κι αν η Μεταφυσική είχε από καιρό μεταπέσει σε Οντολογία, χάσαμε ένα σημαντικό στοιχείο. Χάσαμε το στοιχείο του επέκεινα. Χάσαμε αυτό στο οποίο μας παραπέμπουν το ένστικτο και η διαίσθησή μας καθώς και την ιδιαίτερη εκείνη διαύγεια που αποκτάται όταν καταφέρνει κανείς να δημιουργήσει χώρο μέσα του και να συντονιστεί με το ανεκδήλωτο τμήμα του εαυτού του και με τον αθέατο κόσμο. Γιατί ο αθέατος κόσμος υπάρχει. Και οι δυνατότητές μας, που δεν έχουμε ακόμη υποψιαστεί, υπάρχουν κι αυτές. Αυτό που χάθηκε όμως είναι η κρύπτη. Η κρύπτη που φυλάγαμε τα εργαλεία για να τα αναζητήσουμε.

Ακολουθώντας τη ροή

Οι περισσότεροι από μας, μολονότι ενήλικες από καιρό, εξακολουθούμε να σκεφτόμαστε με τον μαγικό τρόπο των παιδιών. Η μαγική σκέψη ευθύνεται, για παράδειγμα, για την τάση μας να υπερ-γενικεύουμε: "ο ανθρώπινος νους μπορεί να κάνει τα πάντα", άρα, εφόσον εγώ διαθέτω έναν τέτοιον νου, μπορώ μόνος μου να κάνω τα πάντα. Όταν χρησιμοποιούμε λέξεις όπως "όλα", "τα πάντα","πάντα" ή "ποτέ" άθελά μας δημιουργούμε νευρογλωσσικούς προγραμματισμούς που στη συνέχεια μας εγκλωβίζουν σε νοητικά σφάλματα και στρεβλές συμπεριφορές. Πρέπει τότε πραγματικά να επιστρατεύσουμε τον νου μας για να μας βγάλει από το αδιέξοδο που μόνοι μας προβάλλαμε μπροστά μας.

Είναι σαφές ότι κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να κάνει "τα πάντα". Μπορεί σίγουρα να κάνει πολλά, εφόσον θέλει και ταυτόχρονα εργαστεί προς αυτή την κατεύθυνση. Μπορεί να κάνει ακόμη περισσότερα όταν έχει επίγνωση της τρέχουσας συγκυρίας έτσι ώστε να αντιλαμβάνεται τις ευκαιρίες που παρουσιάζονται, με άλλα λόγια, όταν ακολουθεί τη ροή. Το να μπορούμε να ακολουθούμε τη ροή σημαίνει ότι κοιτάμε τον εαυτό μας στα μάτια, τώρα, όπως ακριβώς είναι και ότι τον αποδεχόμαστε. Σημαίνει ότι τον αγαπάμε αρκετά ώστε να κάνουμε κάτι ουσιαστικό για κείνον. Σημαίνει ότι δεν σπαταλάμε τον χρόνο του δραπετεύοντας σε μνήμες και φανταστικά μέρη.

Δεν είμαστε μόνοι στο σύμπαν. Υπάρχουν δυνάμεις απείρως μεγαλύτερες από μας που διαφεντεύουν τη ζωή μας είτε το θέλουμε είτε όχι – και δεν αναφέρομαι σε μεταφυσικές δυνάμεις κατ' ανάγκην, αλλά σε απλά πράγματα όπως η βαρύτητα ή ο ηλεκτρομαγνητισμός. Επειδή ακριβώς υποτασσόμαστε σε τέτοιες δυνάμεις, αναπόφευκτα υποτασσόμαστε και στο δυναμικό πλέγμα που αυτές συνθέτουν, στη συμπαντική ροή που από ένστικτο γνωρίζουμε προς τα πού κατευθύνεται. Για να συντονιστούμε μαζί της απαιτείται απλά να αποτινάξουμε την ψευδή ανάγκη να "έχουμε τον έλεγχο" των πραγμάτων (ψευδή, αφού τις περισσότερες φορές δεν έχουμε καν τον έλεγχο του εαυτού μας). Το να παραδώσουμε τον έλεγχο στις δυνάμεις που μας διαπερνούν, μας κάνει ένα με τον κόσμο που μας περιβάλλει και ακόμη μας κάνει να νιώθουμε ότι ανήκουμε. Αυτό από μόνο του είναι ανακούφιση και παρηγοριά γιατί ικανοποιεί τη βασική υπαρξιακή μας ανάγκη που είναι ακριβώς το ανήκειν.

Το εργαστήριο της ζωής

Σύμφωνα με τις διδασκαλίες της Νέας Εποχής, μπορούμε να ζητήσουμε να πραγματοποιηθούν οι ευχές και τα όνειρά μας κι αυτό θα γίνει, μια και είμαστε άμεσοι συνδημιουργοί. Ίσως αυτό πράγματι να συμβαίνει σε κάποιο επίπεδο, στο γήινο υλικό πεδίο όμως αυτό που πραγματικά χρειάζεται να κάνουμε είναι να αναλάβουμε δράση. Το όραμα είναι πολύτιμος σύντροφος οποιασδήποτε προσπάθειας, δεν μπορεί όμως να αντικαταστήσει την απαιτούμενη προσωπική εργασία. Όταν αποφασίσουμε τι ακριβώς επιθυμούμε και αναλάβουμε την εσωτερική δέσμευση να το επιτύχουμε, ξεκινάμε ένα διάλογο με το σύμπαν. Εισάγουμε την επιθυμία μας στο σύμπαν, το οποίο στη συνέχεια κομίζει στη ζωή μας ευκαιρίες ώστε να πραγματοποιήσουμε το όνειρό μας.

Μολονότι όλοι μας έχουμε όνειρα, οι περισσότεροι δεν έχουμε το σθένος να δραπετεύσουμε από τις εσωτερικές μας φυλακές (φόβους, ανασφάλειες,...) ώστε να κάνουμε να συμβούν πράγματα στη ζωή μας. Προτιμούμε να μένουμε στην ασφάλεια του κελιού μας κι από κει να ονειρευόμαστε, περιμένοντας και παρακολουθώντας. Και μερικές φορές η αναμονή είναι πράγματι ό,τι καλύτερο μπορεί κανείς να κάνει, εντέλει όμως δεν είναι παρά μια ακόμη φάση που πρέπει να ξεπεράσει προκειμένου να δημιουργήσει την ίδια τη ζωή του.

Το δυσκολότερο μέρος ενός οράματος αποκαλύπτεται όταν το φέρνουμε στο εργαστήριο της ζωής. Το αποτέλεσμα του πειράματος (από το αρχ. ρήμα πειρώμαι=προσπαθώ) μπορεί να είναι εντελώς διαφορετικό απ' αυτό που είχαμε αρχικά κατά νου ή να είναι η αποτυχία. Η ανάγνωση βιογραφιών ανθρώπων που κατάφεραν να πραγματοποιήσουν τα όνειρά τους αποκαλύπτει πολλές τέτοιες ιστορίες. Αποκαλύπτει όμως κυρίως τη σκληρή δουλειά που επένδυσαν, την ανάληψη δράσης και την επιμονή τους...