Η ίδια η ζωή

Συνάντησα χθες έναν αγαπημένο φίλο. Παλιότερα ανταλλάσσαμε συχνά απόψεις διαδικτυακά, μια και ζει στο εξωτερικό και δεν έχω τη χαρά να τον έχω κοντά μου. Ήταν μια εποχή που δεν καταλάβαινα τι έγραφε, “τον καημένο, δεν ξέρει να γράφει”, σκεφτόμουν, με τον καιρό όμως και καθώς εκείνος επέμενε στις ίδιες πάντα απόψεις, μου κίνησε το ενδιαφέρον να ψάξω περισσότερο να δω τι στην ευχή λέει. Από κάποια στιγμή και μετά, όταν τον διάβαζα, συγκινιόμουν. Και χθες είχα πια την ευκαιρία να τον δω από κοντά.

“Η ζωή των περισσότερων ανθρώπων κοίτα τι είναι: κρίσεις που κάνει ο εγκέφαλος βασισμένος στη μνήμη”, μου έλεγε. “Και τη φαντασία”, συμπλήρωνα εγώ παπαγαλίζοντας κάτι που είχα διαβάσει. “Έτσι είναι. Όλες μας οι σκέψεις είναι μια αντίδραση προς το παρόν, γι' αυτό και κινούνται μέσα στον χρόνο”. Ώσπου, μετά από λίγης ώρας συζήτηση, κατάλαβα.

Ήθελε να πει πως αν καθίσει κανείς και αναλύσει μια-μια τις σκέψεις του και αρχίσει και τις κατηγοριοποιεί, δηλ. διακρίνοντας ότι αυτό είναι κρίση, αυτό διαπίστωση, αυτό επιθυμία, αυτό φαντασίωση, κλπ., με μεγάλη του έκπληξη θα ανακαλύψει ότι ο νους είναι ένα αφηνιασμένο άλογο που τρέχει διαρκώς είτε προς το παρελθόν (στις μνήμες του) είτε προς το μέλλον (με τη φαντασία). Καθώς τείνουμε να ταυτιζόμαστε με τις σκέψεις και τα συναισθήματα που εγείρονται μέσα από την αισθητηριακή εμπειρία, και αυτή μας η ταύτιση είναι ό,τι ονομάζουμε “προσωπικότητα”, ζούμε ακριβώς σε μια διαρκής αντίδραση προς το παρόν και σε μια ξέφρενη κούρσα προς το παρελθόν ή το μέλλον. Το παρόν, το μόνο σημείο όπου μπορούμε να ζήσουμε πραγματικά, μονίμως μας διαφεύγει.

Αλλά αν πραγματικά αρχίσουμε να παρατηρούμε τις σκέψεις μας και να τις κατηγοριοποιούμε μία-μία, αντιλαμβανόμαστε ότι ο κόσμος που χτίζουμε μέσα μας δεν είναι τίποτε άλλο από ένα κατασκεύασμα του νου και έτσι δημιουργούμε απόσταση ανάμεσα σε μας και σ' αυτόν και επιτρέπουμε να υπάρξει χώρος, δίχως τον οποίο είναι αδύνατον να εκδηλωθεί ό,τι άλλο είμαστε και ό,τι άλλο υπάρχει. “Τι είναι αυτό που δημιουργείται μέσα σε έναν τέτοιο χώρο;”, αναρωτιόμουν χθες βράδυ προτού κοιμηθώ. Και ξάφνου κατάλαβα: η ίδια η ζωή.

“Δυό λέξεις θα σου πω μόνο”, μου είπε ο φίλος μου φεύγοντας. “Ο,τιδήποτε κάνεις, αναίτια να τελειώνει, να το αφήνεις να φεύγει, να κυλά και να χάνεται. Έτσι είναι οι σκέψεις μας, σαν φύλλα ή σαν βαρκούλες που κυλούν στο ποτάμι. Και πρέπει να τις αφήνουμε να χάνονται στον καταρράκτη. Γιατί αυτό που ανακαλύπτει κανείς πέρα απ' αυτές είναι και το ποτάμι και ο καταρράκτης και τα φύλλα και οι βαρκούλες και ο ουρανός ακόμη και όλα όσα υπάρχουν. Αν όμως κρατιέσαι από τις σκέψεις σου και δεν τις αφήνεις, δημιουργείς αιτία για περισσότερες σκέψεις και περισσότερα συναισθήματα, με αποτέλεσμα να ταυτίζεσαι ολοένα μαζί τους και να μην υπάρχει τέλος πουθενά. Φεύγω τώρα. Να είσαι καλά.”, μου ευχήθηκε. “Εγώ το ξέρω πως θα είσαι καλά”, του χαμογέλασα και έτσι έφυγε ο αγαπημένος μου φίλος.

Εξατομικεύοντας

Ένας παλιός φίλος μου υπέδειξε πρόσφατα ένα blog, είναι στα αγγλικά: http://brontebaxter.wordpress.com

Εκεί μέσα αναφέρεται ότι ζούμε μέσα σε μια συνωμοσία ήσσονων θεοτήτων, ουσιαστικά εξωγήινων οντοτήτων, οι οποίες δημιούργησαν τις θρησκείες που γνωρίζουμε και τρέφονταν παλιότερα από τον φόβο προς τους θεούς και τα συναφή συναισθήματά μας, ενώ σήμερα τρέφονται από το soma, τη λεπτοφυή ενέργεια που παράγεται κατά τον διαλογισμό και την επανάληψη των μάντρας. Ο απώτερος στόχος τους είναι να μας κάνουν να τους παραδώσουμε την ελεύθερη βούλησή μας, την προσωπικότητά μας και σ' αυτό -λέει- στοχεύει η Νέα Εποχή με σλόγκαν όπως “όλοι είμαστε ένα”, “πρέπει να σκοτώσουμε το εγώ μας”, “πρέπει να αφεθούμε να μας γεμίσουν ανώτερες δυνάμεις”.

Προσωπικά ποτέ δεν συμπάθησα τη Νέα Εποχή με τις αρλούμπες περί ανάληψης σε άλλη διάσταση, περί μιας ασαφούς αγάπης που δεν κατευθύνεται πουθενά συγκεκριμένα (ούτε καν στον εαυτό), περί σωτηρίας της ψυχής με μαγικούς τρόπους χωρίς προσωπική προσπάθεια, κλπ. Όμως, δεν μπορούμε να βάζουμε τα πάντα σε ένα τσουβάλι, επειδή κάποιοι ανεύθυνοι και αψυχολόγητοι άνθρωποι είδαν το στοίχημα της προσωπικής εξέλιξης ως μέσο πλουτισμού, προσωπικής δόξας ή εύκολου σεξ. Οι περισσότεροι είναι παιδιά της “Νέας Εποχής του Νεσκαφέ”: δυο κουταλιές απ' αυτήν σε λίγο ζεστό νερό, ανακατέψτε και είστε έτοιμοι να κατακτήσετε το σύμπαν. Δεν βασάνισαν ποτέ τις μεθόδους που διδάχτηκαν στο μυαλό τους και, επηρμένοι, φαντάστηκαν ότι αφού έσωσαν βέβαια τον εαυτό τους μπορούν να σώσουν και άλλους. Μακριά από μας τέτοιες σωτηρίες!

Η βασική διαφωνία μου με το παραπάνω blog, προτού ακόμη φθάσουμε στα ενδεχομένως εξωφρενικά περί εξωγήινων οντοτήτων που θέλουν να κατακυριεύσουν την ανθρωπότητα, είναι πως είναι αδύνατον να παραδώσουμε την προσωπικότητά μας. Βασικά, είναι αδύνατον να ξεφύγουμε απ' αυτήν, ακόμη κι αν το θέλουμε. Ο κόσμος όλος δομείται από προσωπικότητες που “δεν μπορούν να μην είναι εγώ”. Ακόμη και στις βαθύτερες καταστάσεις προσευχής ή διαλογισμού, είναι πάντα κάποιο “εγώ” που διαλογίζεται, είναι πάντα ένα τμήμα του όλου που αντανακλά το υπόλοιπο, διαφορετικά δεν θα υπήρχε ζωή. Η μουσική, η λογοτεχνία, η μαγειρική, η αρχιτεκτονική των κτηρίων στα οποία ζούμε και εργαζόμαστε, ο,τιδήποτε έχουν δημιουργήσει οι άνθρωποι είναι προϊόν της προσωπικοτητάς τους που, βασισμένη στη μνήμη και τη φαντασία, συλλαμβάνει και κατασκευάζει τον κόσμο όπως τον ξέρουμε.

Τα γονίδια της ανθρωπότητας υπαγορεύουν την εξατομίκευση. Ολόκληρη η ιστορία μας είναι ένας ύμνος της προσωπικότητας. Ακόμη κι αν δεν θυμόμαστε εποχές, κράτη ή λαούς, πάντα θα θυμόμαστε ποιοι ήταν και τι έκαναν ο Μέγας Αλέξανδρος, ο Νέρωνας, ο Αττίλας, η Μαντάμ Κιουρί, η Αγία Τερέζα, ο Χίτλερ. Αντίθετα, στα υπόλοιπα είδη ζώων, ο κύκλος του ατόμου συμπίπτει με τον κύκλο του είδους, γι' αυτό και οι γονείς εγκαταλείπουν ή τρώνε τα αδύναμα παιδιά τους: η επιβίωση του είδους εξαρτάται από την επιβίωση των ισχυρότερων ατόμων, χωρίς καμία διάκριση, τελεία και παύλα. Αλλά ο άνθρωπος, όχι, θα επιστρέψει για να σώσει έναν και μόνο συνάνθρωπο ή για να υπερασπιστεί κάποιο πιστεύω. Θα χαράξει το όνομά του στην ιστορία. Θα γίνει παράδειγμα, σημείο έμπνευσης ή αποστροφής. Κάποιος συγκεκριμένος άνθρωπος, με ονοματεπώνυμο, κάποια προσωπικότητα.

Είναι πραγματικά αδύνατον να ξεφύγουμε τον γονότυπό μας, οπότε ούτε να σκοτώσουμε ούτε να παραδώσουμε το εγώ μας μπορούμε. Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να το εξελίξουμε ή να το αφήσουμε στάσιμο. Στην πρώτη περίπτωση, οδηγούμαστε στην ευτυχία, στη δεύτερη μένουμε υπό το κράτος ο,τιδήποτε μας δεσμεύει. Η επιλογή είναι πάντα δική μας.

Πάντα μου άρεσε να γράφω

Πάντα μου άρεσε να γράφω. Πάντοτε έπαιρνα 19+ στο μάθημα της έκθεσης. Κι όταν ήμουν 13, κέρδισα το χρυσό μετάλλιο σε έναν πανελλήνιο διαγωνισμό συγγραφής μεταξύ παιδιών γυμνασίου και λυκείου με το “Γράμμα στον Γιάννη”. Ήμουν περήφανη για τον εαυτό μου και όλοι γύρω μου, ιδίως οι καθηγητές μου, περίμεναν πως μια μέρα θα γίνω συγγραφέας. Μεγάλωσα με αυτή τους την πίστη κρατημένη πάντα στην άκρη της σκέψης μου. Δεν δοκίμασα όμως ποτέ να γράψω κάτι λογοτεχνικό, έγραφα μόνο δοκίμια και άρθρα, μέχρι την εποχή που με έπιασε πάθος για την ποίηση. Έγραψα λίγα ποιήματα, τα έδειξα σε μερικούς εκδότες. Επικράτησε ενθουσιασμός. Κάποια περιοδικά δημοσίευσαν ορισμένα και έλαβα και διάκριση για δύο απ' αυτά. Δεν έγραψα άλλα.

Για να γίνεις επιτυχημένος συγγραφέας, χρειάζεσαι χρήματα. Οποιοσδήποτε εκδοτικός οίκος είναι πρόθυμος να εκδώσει βιβλία που πληρώνουν γι' αυτά οι συγγραφείς τους. Για να γίνεις όμως μεγάλος συγγραφέας, εκτός από λεφτά, πρέπει να μπορείς να ζεις τις ιστορίες σου, να ζεις τους ήρωές σου, να τους γεννάς από την ίδια σου τη σάρκα, να σκαλίζεις παλιές πληγές και να δημιουργείς με τη φαντασία σου νέες. Η λογοτεχνία είναι σκάλισμα πληγών και γι' αυτόν που την διαβάζει και γι' αυτόν που τη γράφει – ένα σκάλισμα που την ίδια στιγμή σκοπό έχει την ίασή τους, όμως πρέπει κανείς να έχει γερό στομάχι.

Το δικό μου δεν είναι πια. Έπειτα, τα τελευταία χρόνια, όλο μου το προσωπικό ταξίδι ήταν μια προσπάθεια ακριβώς αποταύτισης από τον κυκεώνα των σκέψεων και των συναισθημάτων μου, μια προσπάθεια ανακάλυψης αχαρτογράφητων περιοχών μέσα στην ίδια την ψυχοσύνθεσή μου – και θεραπείας τους μέσω της αναγνώρισης πως είμαι και κάτι άλλο, κάτι πέρα από το κουτί όπου στριμώχνω τις καθημερινές μου σκέψεις και τα συνηθισμένα μου συναισθήματα, το κουτί που φέρει το ονοματεπώνυμό μου.

Είμαι και κάτι άλλο, ενώ παράλληλα είμαι εγώ. Δεν μπορώ να μην είμαι εγώ, η προσωπικότητά μου είναι υπεύθυνη για τα πάντα, για ό,τι είμαι, για τις ιστορίες που γράφω, ακόμη και για τα βαθυστόχαστα άρθρα μου. Η λογοτεχνία, οι σκέψεις, τα συναισθήματα είναι πράγματα που βιώνονται και υλοποιούνται από την προσωπικότητα. Όσο όμως διατηρώ την επίγνωση πως είμαι και κάτι άλλο, δημιουργώ κενό χώρο, χώρο απαραίτητο για να ξεδιπλώσω μερικά ακόμη από αυτά που είμαι, πράγματα που επίγνωσή τους δεν έχω ούτε εγώ η ίδια.

Ο κόσμος όλος είναι ένα θέατρο ανάμεσα σε προσωπικότητες, μια απέραντη σκηνή. Ο,τιδήποτε μπορούμε να φανταστούμε, η μουσική που μας αρέσει, οι μυρωδιές, το φαγητό, τα χρώματα, όλα, κρίνονται από την προσωπικότητα και γράφονται ή ετοιμάζονται από άλλες προσωπικότητες. Δεν είναι παρά τμήματα ουσίας, παγωμένης και παγιωμένης μέσα σε μηχανισμούς αντίδρασης με τις άλλες προσωπικότητες γύρω. Ο κόσμος, όπως τον γνωρίζουμε, δεν είναι αποτέλεσμα υπερβατικών δυνάμεων, αλλά οικοδόμημα (πληγωμένων, εξ ορισμού) προσωπικοτήτων.