Ο Μεταφραστής

Είναι μια ευρέως διαδεδομένη πίστη σε ορισμένους, μακρινούς από την Ελλάδα, τόπους. Σύμφωνα με αυτήν, ό,τι κάνουμε και λέμε είναι λέξεις γραμμένες σε άλλο ιδίωμα, σε έναν τεράστιο πάπυρο. Και υπάρχει Κάποιος ο οποίος, αυτήν ακριβώς τη στιγμή, τον διαβάζει και αποκρυπτογραφεί τις πράξεις και τις σκέψεις μας, ανακαλύπτοντας κλειδιά κρυμμένα στο κείμενο της ζωής μας. Αυτόν τον Κάποιον, τον αποκαλούν Μεταφραστή... Όσοι πιστεύουν σ' Αυτόν, πρεσβεύουν πως η ζωή μας έχει ένα τελικό νόημα το οποίο εμείς οι ίδιοι αγνοούμε αλλά που ο Μεταφραστής δύναται να ανακαλύπτει σταδιακά, διαβάζοντάς μας. Έπειτα, το κείμενο θα τελειώσει κι εμείς θα πεθάνουμε, χωρίς να γνωρίζουμε περισσότερα απ' ό,τι προηγουμένως. Όμως ο Μεταφραστής που θα μας έχει διαβάσει, θα μάθει επιτέλους το έσχατο νόημα της ύπαρξής μας.

Από το "Σπήλαιο των Ιδεών" του Χοσέ Κάρλος Σομόθα

*
Εάν η ζωή μας είναι ένα κείμενο, τότε μπορούμε - όπως κάθε κείμενο - να το διορθώσουμε για να μεταδίδει καλύτερα το μήνυμα που θέλουμε, για να διαβάζεται καλύτερα και (εν προκειμένω) να βιώνεται πληρέστερα. Μολονότι μπορεί να επιδέχεται πολλαπλές ερμηνείες, ανάλογα με τον αναγνώστη, οπωσδήποτε δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από την αρχική πρόθεσή μας. Και μια και παραμένει ζωντανό, μπορούμε ανά πάσα στιγμή να το επεξεργαστούμε, έτσι που να αντανακλά καλύτερα τη ζωή που θέλουμε να ζήσουμε.

Όταν επεξεργαζόμαστε ένα κείμενο για μια έκδοση, το εξετάζουμε πρώτα για γραμματικά και συντακτικά λάθη. Αν βρίσκεται στη φάση του δοκιμίου, το ελέγχουμε ακόμη για τυπογραφικά λάθη, παραλείψεις και παροράματα. Το αναλύουμε έπειτα από πλευράς σαφήνειας και εκεί αρχίζουμε τις δραστικές παρεμβάσεις: τμήματα παραλείπονται ή ανασυντάσσονται, μένουν κενά που καλούνται να συμπληρωθούν εξαρχής, έτσι που σε πολλές περιπτώσεις το κείμενο ουσιαστικά να ξαναγράφεται, πάντα με σκοπό να μπορεί το συμπέρασμα να προβάλλει ακέραιο.

Με τον ίδιο τρόπο, μπορούμε από το κείμενο της ζωής μας να αφαιρέσουμε συναισθηματικά βάρη και μη υγιείς σχέσεις, αγχογόνες δραστηριότητες, επαχθείς αποσκευές. Τα κενά που θα δημιουργηθούν έτσι, μπορούν έπειτα να πληρωθούν με το όραμά μας και με νέες θετικές εμπειρίες και σχέσεις. Εν τέλει, ίσως τα κενά πληρωθούν με ελπίδα, σοφία, ευτυχία και αγάπη. Και ίσως το κείμενο της ζωής μας γίνει έτσι ένα από τα καλύτερα που έχει ποτέ διαβάσει ο Μεταφραστής.

Εδώ Νηπιαγωγείο!

Έχω πρόβλημα. Η νηπιαγωγός επέμενε πως πρέπει τα παιδιά να γιορτάσουν την επέτειο του Πολυτεχνείου "σε κανονικούς όρους", δηλ. ακούγοντας και μαθαίνοντας τα συναφή τραγούδια και απαγγέλλοντας αντίστοιχα ποιήματα. Του κάκου προσπάθησα μαζί με άλλους γονείς να της εξηγήσουμε το αυτονόητο: ότι σε παιδάκια πέντε και πεντέμισι ετών, με μαγική ακόμη σκέψη, η αναφορά σε νεκρούς με το ωμό στιλ των συγκεκριμένων στίχων, όπως και σε αφηρημένες έννοιες όπως ο φασισμός, δεν έχει νόημα.

Η νηπιαγωγός δεν άλλαξε γνώμη. Κι έτσι, ο Γιάννης γύρισε σπίτι τραγουδώντας "για να γυρίσει ο ήλιος θέλει δουλειά πολλή, θέλει οι ζωντανοί να πίνουν [sic] το αίμα τους". "Να 'δίνουν' παιδάκι μου", του έλεγα, "να δίνουν, όχι να πίνουν". "Να πίνουν λέει το τραγούδι", επέμενε αυτός. Δεν μας έφταναν οι νεκροί, σκεφτόμουν, ήρθαν και τα βαμπίρ…

Και συνέχισε τη στιχομυθία:
- Τι είναι φασισμός μαμά;
- Χμ… να… είναι όταν ένας άνθρωπος παίρνει την αρχηγία και κάνει ό,τι θέλει αυτός, χωρίς να ρωτάει τους υπόλοιπους.
- Δηλαδή εσύ είσαι φασίστας;
- Ορίστε;;;!!!
- Ε ναι, εσύ δεν μου λες όλη την ώρα τι να κάνω χωρίς να με ρωτάς αν θέλω;
- (…) Καλά, θα σου δώσω ένα άλλο παράδειγμα…
Και το 'σωσα με τον Λαδένιο της Ντενεκεδούπολης.

Μήπως όμως έχω ακόμη πρόβλημα; Καθώς σκεφτόμουν τι να πω στον Γιάννη, άρχισα να αναρωτιέμαι μήπως τελικά ζω σε φασιστικό καθεστώς χωρίς να το συνειδητοποιώ.

Ζω σε μια χώρα που υπερισχύει ο φασισμός του κέρδους, ο οποίος διαβρώνει το ο,τιδήποτε. Ζω σε μια χώρα που οι "δυνάμεις της αγοράς" έχουν την παντοδυναμία και κατευθύνονται από φορείς όπως ο ΣΕΒ. Ζω σε μια χώρα που, σε μικρότερη κλίμακα, ο καθένας ασκεί τον φασισμό του "έτσι θέλω" του για να μην εφαρμόσει κανενός είδους κώδικα πολιτισμένης συνύπαρξης, ξεγελώντας τον εαυτό του ότι με την απειθαρχία εκδικείται την καθημερινή ταπείνωσή του. Ζω σε μια χώρα που οι δάσκαλοι κάνουν τα σχολεία τσιφλίκια τους, ερμηνεύοντας όπως οι ίδιοι επιθυμούν τις υποδείξεις του υπουργείου και περιφρονώντας στοιχειώδη επιστημονικά δεδομένα καθώς και την ουσία της παιδείας.

Η λίστα είναι ατελείωτη, η αγανάκτησή μου το ίδιο, όμως δεν θα συνεχίσω γιατί έχω υποσχεθεί στον εαυτό μου ότι δεν θα γράφω τέτοια ποστ. Κι αν αθέτησα την υπόσχεσή μου είναι επειδή, αδιαμφισβήτητα, έχω πρόβλημα…

Σαν να

Όπως κάθε εργάσιμη μέρα, περπάτησα και σήμερα την Πανεπιστημίου μέχρι το γραφείο μου. Κάθε 200 μέτρα περίπου συναντούσα κάποιον που ζητιάνευε: μαμάδες με παιδιά (δικά τους άραγε;), ανάπηρους, άπορους, πρεζόνια. Όμως σήμερα σηκώθηκα με καλή διάθεση. Έκανε και λίγη ψύχρα, έβρεχε δειλά, και μπορούσα επιτέλους να βάλω το άσπρο αδιάβροχο που είχα αγοράσει στο τελευταίο ταξίδι μου στο Ελσίνκι.

Γεμάτη από ωραίες αναμνήσεις, περπατούσα με βήμα σίγουρο και με τα χέρια βαλμένα ανέμελα στις τσέπες: δεν είχα καμιά όρεξη να μου χαλάσουν τη διάθεση όλοι αυτοί. Περπατούσα και τους αγνοούσα. Σαν να μην ήταν. Ή σαν να μην ήμουν εγώ εκεί αλλά στον κόσμο των επιλεκτικών αναμνήσεών μου από τη Φινλανδία.

Όταν κατάλαβα τι έκανα, τρόμαξα. Άφηνα πάλι να μου ξεφύγει το παρόν και γλιστρούσα σε ονειροφαντασίες. Μα είναι γεγονός: πόσες φορές αλήθεια δεν ζω τυλιγμένη μέσα σε ένα "σαν να"... Αφήνω την αληθινή ζωή να προσπερνάει γιατί δεν μπορώ να δω μέσα της, γιατί δεν μπορώ να ξέρω σε κάθε δεδομένη στιγμή ποια είναι η βέλτιστη ανάγνωσή της ή γιατί απλά δεν την αντέχω. Αφήνω τη ζωή να προσπερνάει και χάνω εν τέλει την αίσθηση του ίδιου μου του εαυτού. Δεν ξέρω πια ποια στ' αλήθεια είμαι, ούτε πού βρίσκομαι. Υπνοβατώ, ονειρεύομαι και ισχυρίζομαι πως ζω. Κρύβομαι μέσα σε ένα "σαν να" ή μέσα στο σχετικό έργο του Hans Vaihinger, όπως ίσως κι όλοι οι άλλοι.

Hyperreal

Τελικά η ζωή είναι ωραία. Στην υπερπραγματικότητα του διαδικτύου, οι blogger που έχω επιλέξει να συνδιαλέγομαι γίνονται οι φίλοι που μου κρατούν παρέα μια κουραστική μέρα στο γραφείο και μετά. Με βάζουν να σκεφτώ πάνω στις σκέψεις τους και μου χαρίζουν στιγμές ομορφιάς εκεί που δεν το περιμένω.

Ο Spy (InnerScapes) σήμερα περιέγραφε μια στυγνή δολοφονία για το αυτονόητο και την επόμενη στιγμή έβαζε μια γυναικεία - μητρική σχεδόν - φωνή να λέει κάτι που με άγγιξε για λόγους που χάνονται στους δαιδάλους του ασυνειδήτου. Το κάνει συχνά αυτό ο Spy και μάλιστα με μια ανάλαφρη pop διάθεση που με ανεβάζει αλλά και με μια ευαισθησία που με συγκινεί.

Ο aerosol πάλι ακολουθεί άλλες γραμμές. Περιγράφει τη ζωή με διεισδυτική ματιά και προσπαθώ πάντα να τον κάνω να πει αυτό το κάτι παραπάνω που θα βαθύνει τη συζήτηση. Θέλω πάντα να πηγαίνει η συζήτηση, η οποιαδήποτε συζήτηση, ένα βήμα πιο πέρα, να αγγίζει, να θωπεύει όσο πιο πολύ γίνεται αυτό που όλοι βλέπουν αλλά πολλοί δεν παρατηρούν και κάποιοι δεν έχουν σκεφτεί πώς να περιγράψουν. Είναι φιλαράκι μου από παλιά ο aerosol, από τότε που συζητούσαμε σε κάποιο φόρουμ. Οι συζητήσεις μαζί του έχουν άλλο επίπεδο, άλλον αέρα και συχνά έλκει εφάμιλλους συζητητές. Είναι λαγωνικό, ψυχανεμίζεται πράγματα, ανατέμνει το αναγκαίο και το εφικτό και ξετρυπώνει διαμάντια.

Από το blog του γνώρισα τον aufheber (through the looking glass), υποψήφιο δικτ(δ)άτωρ φιλόσοφο, ο οποίος μιλά με την εσωτερική μου φωνή και η συνδιαλλαγή μαζί του είναι κι αυτή ωραία: όμορφη γλώσσα, όμορφα νοήματα, πολυεπίπεδες αναφορές. Μια λέξη κρύβει μέσα της δεκάδες θεωρίες, τη γοητευτική εξέλιξη της ανθρώπινης σκέψης.

Κάπως έτσι είναι η ζωή μου ολόκληρη. Λίγο από αυτό, λίγο από εκείνο και από τ' άλλο. Χαίρομαι να είμαι πολλά πράγματα ταυτόχρονα, να μπορώ να αγκαλιάζω πολλαπλές εκδοχές και να είμαι πάντα εγώ. Ίσως κάπου να χάνω την αίσθηση του εγώ και να μεγαλώνω τόσο που να χωράω και άλλους ανθρώπους, να υιοθετώ τη φωνή τους και να μην ξέρω πια πού τελειώνει η δική τους σκέψη και πού αρχίζει η δική μου. Είναι κάτι που θεωρώ προσωπική εξέλιξη. Ευχαριστώ.

No man's land

We've reached an endpoint in human history. The modernist tradition of progress and ceaseless extension of the frontiers of innovation is now dead. Originality is dead. The avant-garde artistic tradition is dead. All religions and utopian visions are dead and resistance to the status quo is impossible because revolution too is now dead. Like it or not, we humans are stuck in a permanent crisis of meaning, a dark room from which we can never escape.

Kalle Lasn and Bruce Grierson, "A Malignant Sadness"

*
Οι σκέψεις, οι διαπιστώσεις και τα συμπεράσματα που παραθέτω σ' αυτό το μπλογκ είναι κατ' ανάγκην ανένταχτα. Δεν μπορούν να καταλάβουν κάποιον χώρο πέρα από αυτόν που ορίζει η ατομική μου συνείδηση. Δεν μπορούν να είναι τμήματα κάποιας δομής, δεν απηχούν ένα συγκεκριμένο φιλοσοφικό ρεύμα ούτε ακολουθούν επιστημονικές μεθόδους. Μια βαθιά, εξεταστική ματιά μπορεί να επισημάνει ότι βρίσκονται ακόμη και σε διαμάχη μεταξύ τους, παρ' ότι φιλοδοξούν να συνθέσουν μια και μοναδική, ενιαία ερμηνεία του κόσμου (τη δική μου). Καθώς μάλιστα έχουν μεταφυσική χροιά, κάτι που πολύς κόσμος φοβάται, περιθωριοποιούνται ακόμη περισσότερο. Και το χειρότερο, δεν έλκουν ούτε από κάποια σχολή εσωτερισμού τον οποίο φαίνονται - αντίθετα - να αψηφούν, αφού αποτελούν προσωπική (και ενίοτε μεταβαλλόμενη) σύνθεση πολλών και διαφόρων προσεγγίσεων με μια λογική που δεν μπορεί παρά να είναι η δική μου.

Όταν κάποιος τα διαβάζει, το νόημά τους μπορεί να αποσυνδεθεί από την αρχική μου πρόθεση και να αντικατασταθεί από το νόημα που τους προσδίδει ο αναγνώστης, το οποίο συναρτάται από το φύλο, την εκπαίδευση, την αντιληπτική ικανότητα, την προδιάθεση και την τρέχουσα κατάστασή του. Μ' αυτό τον τρόπο, ερμηνευμένα και μεταποιημένα, εισάγονται στον χώρο της ατομικής συνείδησης του αναγνώστη και εξορίζονται από τον αρχικό τους χώρο, την αρχική πρόθεση με την οποία γράφτηκαν, την αρχική τους σημασία.

Τα γραπτά μου κατ' ανάγκην υπάρχουν σε μια no man's land.

Ωστόσο πιστεύω ότι αυτό ακριβώς είναι το ζητούμενο της εποχής: Η δημιουργία ατομικών οραμάτων για τον κόσμο, η εδραίωση μιας προσωπικής θρησκείας την οποία να τολμά κανείς να διακονεί ολόψυχα, η ύπαρξη ενός προσωπικού μανιφέστο που να μην βγαίνει έξω από τα ατομικά όρια και να δομείται με βάση το live and let live. Αρκετά με τον δογματισμό και τον φανατισμό, αρκετά με τις υπερδομές και τις υποδομές που μας θέλουν φερέφωνα των ιδεών που κομίζουν, αρκετά με τα ρεύματα και τις τάσεις. Ήρθε η ώρα να αναλάβουμε πλήρως την ευθύνη των δυναμικών ατομικών εκδοχών μας για τον κόσμο!