Δημόσιο

Αυτό πάλι είναι ανεξήγητο. Να διαπιστώνουν όλοι οι ειδικοί ότι υπάρχει πρόβλημα αλλά άκρη να μη βρίσκεις. Στο Αιγινήτειο που είχα ραντεβού σήμερα μου είπαν ότι θα πρέπει να με βλέπουν ανά εξάμηνο εφ'όρου ζωής, ωστόσο για να κάνω την παρακέντηση που θα κρίνει ακριβώς την πάθηση για να ξεκινήσει επιτέλους η θεραπεία, θα πρέπει να περιμένω να αδειάσει κρεβάτι.

"Θα περιμένετε αρκετά" με ενημέρωσαν από το Γραφείο Κίνησης. "Σας βάζω στη λίστα, αλλά η λίστα είναι μεγάλη". "Δηλαδή πόσο μεγάλη;". "Μεγάλη", ήταν η ασαφέστατη απάντηση. Κι όταν δεν υπάρχει διευκρίνηση, αυτό σημαίνει ότι υπάρχει η δυνατότητα παράκαμψης της λίστας αν έχεις κονέ ή αν τα χώσεις σε κάποιον. Όμως όταν δεν έχεις μέσον ή δεν ξέρεις ποιον πρέπει να λαδώσεις στη χώρα που ζούμε, αλίμονό σου, απλώς περιμένεις, ελπίζοντας να μη σε βρει στο μεταξύ τίποτε χειρότερο.

Μετά από όλα αυτά, κινητοποιήθηκαν συγγενείς, γνωστοί και φίλοι μήπως βρεθεί η κατάλληλη άκρη που θα οδηγήσει στο πολυπόθητο διαθέσιμο κρεβάτι στο Αιγινήτειο ή σε κάποιο άλλο νοσοκομείο με μονάδα απομυελινώσεων, όπως το Γεννηματάς ή το Ευαγγελισμός. Και χρειάζεται να νοσηλευθώ μόνο μία ημέρα - πού να έπρεπε να μείνω παραπάνω δηλαδή... Και περιμένω. Χωρίς να μου δίνουν άδεια, αν και όλοι κρίνουν απαραίτητη την ξεκούραση, αφού δεν μπορούν να κάνουν διάγνωση. Ωραία, ε;

Τουλάχιστον, πήρα τον γιο μου και πήγαμε στο ζαχαροπλαστείο να διαλέξει τούρτα. Διάλεξε μία με κάτι τεράστια τζιπ, όνειρο. Αν μη τι άλλο, θα είμαι εδώ αύριο που θα γιορτάζει τα γενέθλιά του. Και θα περιμένουμε όλοι μαζί, παρέα.

Friends in arms

Πολλά είναι τα πράγματα που μπορούν να ενώσουν ξαφνικά τους ανθρώπους. Ένας κοινός σκοπός, ένα όραμα, ο φόβος, μια ασθένεια με άσχημη εξέλιξη. Όλα αυτά μπορούν μέσα σε μια στιγμή να ανοίξουν την πόρτα που οδηγεί πέρα και πίσω από την καθημερινότητα, που σκίζει το ύφασμα της συνήθειας και αποκαλύπτει τον κόσμο που κρύβεται από κάτω. Άνθρωποι που μέχρι χθες σου ήταν αδιάφοροι ή ξένοι ξαφνικά γίνονται φίλοι σου, “friends in arms”, και αρχίζεις να βλέπεις τη ζωή με άλλο μάτι.

Την περασμένη εβδομάδα έκανα δύο μαγνητικές τομογραφίες. Η παλιά ιστορία του ποδιού. Όταν πήρα τα αποτελέσματα τρόμαξα. «Συνηγορούν υπέρ απομυελινωτικής νόσου». Τι είναι πάλι αυτό; Το πρώτο πράγμα που σκέφτηκα ήταν ότι δεν θέλω να μείνουν τα παιδιά μου ορφανά, όπως έμεινα εγώ στα 9 μου. Μετά σκέφτηκα τα όνειρά μου, τα ταξίδια που δεν έχω κάνει, τις στιγμές ευτυχίας που έχω αναβάλλει να ζήσω. Τις σκέψεις αυτές διαδέχτηκε η αγωνία και ο φόβος για τον σωματικό πόνο που ενδεχομένως κρύβεται πίσω από εκείνες τις λέξεις, τις άσχημες λέξεις που δεν μπορούσα να αποκρυπτογραφήσω.

Τα νέα από τον αποκρυπτογράφο, εν προκειμένω τον νευρολόγο, δυστυχώς δεν ήταν καθησυχαστικά. Οι απομυελινώσεις είναι αυτοάνοσα νοσήματα, νοσήματα δηλ. όπου ο οργανισμός στρέφεται εναντίον του εαυτού του, καταστρέφοντας κύτταρα δικά του τα οποία, για αδιευκρίνιστο λόγο, αντιλαμβάνεται ξαφνικά ως εχθρικά. Στην περίπτωσή μου καταστρέφει τη μυελίνη, την «επιδερμίδα» δηλαδή του νωτιαίου μυελού και του εγκεφάλου, με αποτέλεσμα τα σήματα από και προς τον εγκέφαλο να μη μεταδίδονται σωστά και τα περιφερειακά νεύρα να τίθενται εκτός ελέγχου. Ξαφνικά χάνει κανείς τον έλεγχο κάποιου άκρου ή και όλων, τον έλεγχο οργάνων όπως τα μάτια, τα αυτιά ή ακόμη και ζωτικών οργάνων. Η συνηθέστερη μορφή απομυελίνωσης είναι η σκλήρυνση κατά πλάκας.

Στην περίπτωσή της, αν ο ασθενής αλλάξει συνήθειες ζωής και αποβάλλει το άγχος, με φαρμακευτική αγωγή μπορεί η εξέλιξη της ασθένειας να επιβραδυνθεί ή και να σταματήσει. Μπορεί πάλι να υπάρξουν ώσεις και υφέσεις κατά καιρούς ή, στη χειρότερη περίπτωση, σταδιακή απώλεια της επικοινωνίας με όλα τα νεύρα και, κατά συνέπεια, κατάληξη.

Δεν ξέρω ακόμη αν είναι αυτό που έχω ή πώς εξελίσσεται όλο αυτό σε μένα. Αν όλα πάνε καλά, θα κάνω την παρακέντηση που θα το κρίνει μέσα στην επόμενη εβδομάδα. Δυστυχώς θα αναγκαστώ να χάσω τα γενέθλια του γιου μου, ίσως όμως η έγκαιρη διάγνωση μού δώσει την ευκαιρία να χαρώ πολλά επόμενα γενέθλιά του.

Ένα είναι σίγουρο: πως δεν θα το βάλω κάτω. Η ζωή είναι πολύ μικρότερη απ’ όσο αυτάρεσκα νομίζουμε και υπάρχουν πάντα αστάθμητοι παράγοντες που εμφανίζονται ξαφνικά, τόσο ξαφνικά που δεν φτάνει μισή ζωή για να τους συνειδητοποιήσουμε. Ψάχνοντας στο διαδίκτυο, βρήκα αυτό το ενθαρρυντικό κείμενο μιας κοπέλας που πάσχει από σκλήρυνση κατά πλάκας: http://www.disabled.gr/lib/?p=7780

Έμαθα επίσης για πολλούς γνωστούς και συναδέλφους που πάσχουν από παρόμοια νοσήματα και που γνωρίζουν πολλούς ακόμη πάσχοντες. Ποτέ δεν θα το υποψιαζόμουν, έτσι που εύχονται καλημέρα πάντα με πλατύ χαμόγελο. Πρώτα ο Θεός, εύχομαι να μπορέσω κι εγώ σε λίγο καιρό να φορέσω το ίδιο…

Ελεύθερη πτώση

Κι εκεί που ήταν όλα ρόδινα και ξεφύλλιζε το free press του στο μετρό, ξαφνικά το πόδι του έπαψε να τον υπακούει. Ήταν μια-δυο μέρες που κάτι δεν πήγαινε καλά μ’ αυτό το πόδι, αλλά τούτη η αίσθηση πραγματικά τον αιφνιδίασε. Έντρομος προσπάθησε να ανακτήσει τον έλεγχο του άκρου του και την αυτοκυριαρχία του, όμως μάταια. Όλες του οι προσπάθειες έπεσαν στο κενό. Αναγκάστηκε να σύρει το πόδι μέχρι τη δουλειά του – έκανε περίπου μισή ώρα να διασχίσει τα τρία οικοδομικά τετράγωνα από το σταθμό του μετρό (ανάθεμα τη μέρα που δεν πήρε αυτοκίνητο, αλλά ευτυχώς πάλι, πώς να το οδηγούσε με ένα πόδι;) μέχρι το γραφείο του, σιχτιρίζοντας όσους τον κοιτούσαν με συμπόνια. Έπειτα σωριάστηκε, κάθιδρος, εξουθενωμένος και παραδομένος σε μια λύσσα πρωτόγνωρη, στην καρέκλα του κι άρχισε να τηλεφωνεί σε όσους γιατρούς ήξερε και σε όσους γνωστούς του φανταζόταν πως ίσως ξέρουν γιατρούς… Τελικά γέμισε το φάιλ-ο-φαξ του με ραντεβού, άλλα κοντινά σε ημερομηνία, αλλά μακρινά (ακόμη κι οι γιατροί έχουνε λίστα αναμονής) και κάθισε να σκεφτεί τα γεγονότα.

Ώστε λοιπόν του την είχε φέρει. Αυτή η που@@να η ύλη, από την οποία ήταν σίγουρος πως είχε αποδεσμευτεί και την περιγελούσε. Μα εκείνος το 2012 θα έμπαινε με τους υπόλοιπους εκλεκτούς στην πέμπτη διάσταση, όπως τον είχε διαβεβαιώσει η οντότητα που επικοινωνούσε μαζί της στο τσάνελινγκ, μα ήταν πνεύμα, θεός, συνδημιουργός της μοίρας του και του κόσμου, μετενσάρκωση του Σκιπίωνα, του Ρομπέν των Δασών ΚΑΙ του Φου Μαντσού... Μια τέτοια προσωπικότης πώς ήταν δυνατόν να έχει πάθει αυτό το κάζο;

Πήρε βαθιά ανάσα, προσπάθησε να συγκεντρωθεί και, σε στάση ημι-λωτού (ας όψεται το πόδι) πάνω στη Sato καρέκλα, άρχισε να ουρλιάζει νοερά: «Αρχάγγελε Μιχάηλ, απαιτώ να διορθώσεις το πρόβλημα με το πόδι μου ΤΩΡΑ!». Περίμενε λίγο, αλλά ήταν προφανές πως ο αρχάγγελος είχε άλλες ασχολίες και δεν προλάβαινε να τον προστρέξει. Επανέλαβε την προσ(ταγή)ευχή μερικές φορές, ελπίζοντας να ακούσει το άγιο ξίφος να κόβει με μια σπαθιά το πρόβλημα από τη ρίζα, αλλά το μόνο που έφτανε στα αυτιά του ήταν ο ήχος από τα δάχτυλα της γραμματέως που πατούσαν με μανία τα πλήκτρα του υπολογιστή στο διπλανό γραφείο.

«Δεν μπορεί, πρέπει να έχω διαπράξει κάποιο σοβαρό λάθος και όλη αυτή η δοκιμασία είναι το μάθημά μου για να συνετιστώ», σκέφτηκε τελικά απελπισμένος. Ποιο να ήταν άραγε το λάθος; Αφού συμμετείχε ανελλιπώς στον ομαδικό διαλογισμό της Πέμπτης για τη σωτηρία του κόσμου. Αφού δεν παρέλειπε τρία λεπτά προτού κοιμηθεί κάθε βράδυ να επιτρέψει στον εαυτό του να αισθανθεί αγάπη για όλο τον κόσμο, ακόμη και για τα ταπεινά χορταράκια. «Εγώ τα κάνω όλα αυτά, μάλιστα, Εγώ».

Δεν είχε ασφαλώς καμία σημασία που ήταν τσακωμένος με τους μισούς ανθρώπους που είχε ποτέ γνωρίσει, που είχε να μιλήσει στον πατέρα του κάτι δεκαετίες και που μισούσε τους περισσότερους συγγενείς του με όλο του το είναι, που φρόντιζε παγίως πρώτα τη δική του τσέπη και μετά του συνανθρώπου του. Δεν είχε καμία σημασία που όλες οι μέθοδοι και οι τεχνικές που είχε μάθει και τον είχαν κάνει "φωτισμένο" και "εκλεκτό" δεν είχαν ποτέ ενταχθεί στη ζωή του, δεν είχαν γίνει ποτέ κομμάτι της, αλλά παρέμεναν στο περιθώριο, ένας εξιλασμός για όλα τα στραβά που απέφευγε να αντικρίσει.
***
Σημείωση:
Είναι πραγματικά υπέροχο να μπορείς να πλημμυρίζεις από αγάπη για τον κόσμο, να συμμετέχεις σε ομαδικούς διαλογισμούς, να κάνεις γιόγκα και να πιστεύεις με βεβαιότητα πως επικοινωνείς απ’ ευθείας με το Θείο. Όμως είναι κακό να πλημμυρίζεις από έπαρση για όλα αυτά και να δίνεις στον εαυτό σου προστιθέμενη αξία που δεν δικαιούσαι να έχεις, είναι κακό να πιστεύεις πως το σύμπαν περιστρέφεται γύρω από σένα και να φέρεσαι στους ενοίκους του (και τους συνανθρώπους σου μέσα σ’αυτούς) σα να’ναι δουλικά σου, είναι κακό να βιώνεις ό,τι υπέροχο έχεις μάθει σαν κάτι ξεκομμένο από την καθημερινότητά σου και στο περιθώριό της…
Ξέρεις, αλήθεια, γιατί το κάνεις;
Επειδή δεν ξέρεις πώς να σε αγαπήσεις…

Α ναι, και πρόκειται για πραγματική ιστορία.

Η μετάφραση ξανά και ξανά – από εμπειρία σε λόγο κι από λόγο σε εμπειρία

Εν αρχή ην ο Λόγος αλλά όχι μόνο στην αρχή, και στη μέση και στο τέλος λ(Λ)όγος είναι όλα. Λόγος που προσδιορίζει και απαιτεί και από την άλλη εμπειρία που αξιώνει. Και στη μέση η μετάφραση ή η παρωδία της μετάφρασης και πώς αλλιώς αφού δεν ξέρουμε καλά το ιδίωμα στο οποίο όλα αυτά είναι γραμμένα;

Κανείς απ’ όσους έχω διαβάσει δεν μου έχει δώσει μια ικανοποιητική απάντηση στο πύρινο «γιατί». Γιατί να είναι απαραίτητη η εμπειρία ώστε να υπάρξει λόγος; Γιατί να αναζητεί και να επιζητεί ο λόγος την εμπειρία; Γιατί η ανθρώπινη εμπειρία να πραγματώνεται μέσα από τη γέννηση, την παιδική ηλικία και όλο τον κύκλο μέχρι το γήρας και την «οριστική απώλεια της μορφής» (aufheber) που αυτό επιφέρει; Γιατί ο θάνατος και γιατί η ζωή;

Πάντως κατηγοριοποιήσεις του λόγου έχουν γίνει: λόγος αποχρών, λόγος καθαρός, λόγος πρακτικός. Κι έπειτα είναι κι εκείνος ο άλλος Λόγος, αυτό το κάτι βαθύ πάντα ή πάντα υψηλό, το κάτι που βρίσκεται τόσο εντός ή τόσο μακριά που δεν μπορεί κανείς ποτέ να το εντοπίσει. Βάθος, ύψος, μέσα, έξω: πάντα χωρικοί προσδιορισμοί. Και ο χρόνος; Μια συνιστώσα που βιώνεται αλλά που η δική της ύπαρξη πάντα υπονομεύεται: αιωνιότητα, υπερχρονικότητα, υποκειμενικός χρόνος, χρόνος αντικειμενικός, πάντα όμως χρόνος σε σχέση με κάτι, χρόνος σαν διάρκεια ή σαν κίνηση ενός πράγματος ή φαινομένου, χρόνος χωρίς οντότητα per se, χρόνος ανύπαρκτος χωρίς τον λόγο ή την εμπειρία.

Που και τα δύο αυτά (λόγος κι εμπειρία) εμπεριέχουν αυθαιρεσία: εμπεριέχουν το «σαν να» (as if, als ob) σαν μοναδική αναγκαία και ικανή συνθήκη, το «σαν να» που – μέσα από νοητικά κατασκευάσματα και πλάσματα - κάνει τη ζωή δυνατή. Έτσι τη ζούμε τη ζωή, σαν μια υπόθεση που μεταφράζεται σε σκοπιμότητα. Αλλά κι αυτή η σκοπιμότητα δεν ξέρουμε ποια ακριβώς είναι, αφού – τι κρίμα! – είναι γραμμένη σε ένα άγνωστο για μας ιδίωμα που δεν μας επιτρέπει να τη μεταφράσουμε...

Και μετά τι;

Και ύστερα έφυγαν τα χαμογελαστά πρόσωπα, έσπασε ο απόηχος από τα "συγχαρητήρια", συμμάζεψα την διογκωμένη αυτοπεποίθησή μου, αρνήθηκα τη μπίρα με τα άλλα μέλη του πάνελ και γύρισα τρέχοντας με τον άντρα μου σπίτι, κάνοντας μια στάση στη γιαγιά για να πάρουμε τα παιδιά. Και, μετά από τα φώτα και τα "μπράβο", η ίδια πεζή βραδινή ιεροτελεστία: μπάνιο τα παιδιά, γάλα, "άλλαξες πάνα τη μικρή;", καθαρές πιτζάμες, ένα παραμύθι. Ασθμαίνοντας όπως πάντα, χωρίς στάλα χρόνο να κατακαθίσουν λίγο τα γεγονότα. Ακόμη βλέπω στιγμιότυπα από την εκδήλωση στα όνειρά μου ή στο κενό ανάμεσα στα όνειρα, μεταξύ ύπνου και ξύπνιου.

Τελικά συνέβη στ' αλήθεια; Κατάφερα να μιλήσω χωρίς να διαβάζω από χαρτί, με δυνατή φωνή και με το μικρόφωνο (αυτή τη φορά) να μην παρουσιάζει προβλήματα; Και ποιοι ήταν όλοι αυτοί που ήρθαν και μου πρόσφεραν το χέρι τους σε χειραψία με λαμπερά χαμόγελα λέγοντας "ωραία τα είπατε"; Μου συστήθηκαν οι περισσότεροι μα δεν θυμάμαι ονόματα, ήταν κι η παραζάλη της στιγμής, κάποιοι μου πρόσφεραν βιβλία τους, άλλοι μου εκμυστηρεύθηκαν πως κι αυτοί έχουν κάνει μεταφράσεις αλλά "δυστυχώς έχουν εξαντληθεί οι εκδόσεις", ορισμένοι ζήτησαν το κείμενο της ομιλίας.

Πολλοί από τους φίλους μου δεν ήρθαν, οι περισσότεροι κρύφτηκαν πίσω από προφάσεις. Από τους συναδέλφους μου μετρημένοι στα δάχτυλα όσοι μου ευχήθηκαν έστω "καλή επιτυχία". Θα περίμενε κανείς να μείνει μια μικρή πικρία, όμως όχι, κι αυτή χάνεται, όπως ακριβώς οι στιγμές των συγχαρητηρίων. Διαλύονται όλα μέσα στην καθημερινότητα, όπου ξεθωριάζουν σιγά-σιγά. Ξεγλιστρούν από το πεδίο της εμπειρίας και μπαίνουν στο πεδίο της ανάμνησης που αναμιγνύεται μετά από λίγο με τη φαντασία, έτσι που να μην ξεχωρίζει κανείς τι είναι τι ακριβώς. Ευτυχώς που υπάρχουν οι φωτογραφίες να λειτουργούν ως υπενθύμιση για λίγο καιρό ακόμη…