7 Μαρ 2012

Συνολική άρνηση του πολιτισμού για την ολική απελευθέρωση

Είναι σύνθημα γραμμένο με μαύρο στους τοίχους και τις κολόνες διαφόρων κτηρίων της Αθήνας. Φαίνεται να διατυπώνει τον λόγο για τα τεκταινόμενα της 12ης Φεβρουαρίου στο κέντρο της πόλης, όμως τι είναι αυτό που πραγματικά λέει;

Για να ζητάμε «απελευθέρωση», δεχόμαστε ότι είμαστε δέσμιοι μιας κατάστασης ή κάποιων ανθρώπων. Είμαστε δέσμιοι του πολιτισμού; Στο πανεπιστήμιο άκουγα για την επανάσταση που έφερε στα ελληνικά γράμματα ο Καβάφης, όταν αποτινάσσοντας τον ζυγό του πομπώδους λόγου που έδενε την τότε λογοτεχνική παραγωγή με την αρχαιοελληνική γραμματεία, έγραψε έναν ποιητικό λόγο απλό και άμεσο, απαλλαγμένο από τις απολιθώσεις του παρελθόντος. Είναι γεγονός ότι ο πολιτισμός έχει τις ρίζες του στο παρελθόν και πολλές φορές το παρελθόν βαραίνει στους ώμους του ανθρώπου που τον κληρονομεί και τον κουβαλά. Είναι επίσης γεγονός ότι εκτείνεται προς το μέλλον κατά άγνωστο τρόπο: δεν μπορούμε να πούμε εκ των προτέρων ποιες δυνάμεις κρύβει μέσα του ο άνθρωπος ούτε ποια εντέλει πορεία και κατεύθυνση θα ακολουθήσει ο πολιτισμός του.

Ωστόσο, τι είναι ο άνθρωπος χωρίς τον πολιτισμό;

Η λέξη πολιτισμός εδραιώθηκε από τον Αδ. Κοραή στην προσπάθειά του να αποδώσει τον ξενικό όρο civilization που αναφέρεται περισσότερο στα τεχνολογικά επιτεύγματα του ανθρώπου. Στους αρχαίους Έλληνες η λέξη ήταν άγνωστη: χρησιμοποιούσαν τις λέξεις «παιδεία» ή «ημέρωσις» για να αναφερθούν στο πνευματικό σκέλος του πολιτισμού (culture). Καταλαβαίνουμε λοιπόν ότι η λέξη «πολιτισμός», στη σύγχρονη χρήση της, ενοποιεί αντί να διακρίνει τους δύο αυτούς τομείς πολιτισμού.

Κλείνω την παρένθεση. Τι θα ήμασταν λοιπόν χωρίς την τεχνολογία που έχει ενσωματώσει στην καθημερινότητά μας όλες τις διευκολύνσεις που αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της; Τι θα ήμασταν χωρίς την προσπάθεια να προχωρήσουμε σε ευγενέστερες μορφές ζωής, πέρα δηλ. από τη ζώωδη κατάσταση που μας άφησε η φύση; Ο άνθρωπος φύσει του ειδέναι ορέγεται, έλεγε ο παππούς Αριστοτέλης.

Βέβαια, ο πολιτισμός είναι αστικό φρούτο, το λέει και το όνομά του που παράγεται από τη λέξη «πόλις». Τον πολιτισμό τον «κάνει» κανείς ευκολότερα σε μια μεγάλη πόλη. Εκεί οι εκθέσεις ζωγραφικής, γλυπτικής, φωτογραφίας, τα θέατρα, οι κινηματογράφοι, εκεί όλα. Κάτω λοιπόν η αστική τάξη, αυτό είναι το ζητούμενο; Κι όμως, μακριά από τα αστικά κέντρα αναπτύχθηκαν η λαϊκή σοφία, η λαϊκή τέχνη και όλα τα άλλα κομμάτια της λαϊκής παράδοσης που τελικά – για δες – αποτέλεσαν και αυτά μεγάλο και σημαντικό τμήμα του πολιτισμού μας. Άρα οι συνθηματογράφοι δεν καταφέρονται απλά κατά της αστικής τάξης, κάτι άλλο έχουν στον νου τους.

Ή μήπως δεν έχουν τίποτα στον νου τους; Μήπως ήταν απλά οι εκφραστές μιας κλιμακούμενης «διάχυτης πολιτικά και ιδεολογικά αδέσποτης δυσφορίας», όπως έγραψε ο Δ. Κούρτοβικ στην εφημερίδα Τα Νέα λίγες μέρες πριν (3/3/2012), δυσφορίας αναμεμιγμένης με ένα «ιδιότυπο ελληνικό υβρίδιο κακοχωνεμένου ακαδημαϊκού μεταμοντερνισμού (απόδραση από τον ιστορικό χρόνο, φυσικά και από την ιστορική κοίτη του πολιτισμού) και τυφλής αντιεξουσιαστικής βίας»;

Ή μήπως εντέλει το αίτημα για απελευθέρωση πηγάζει από την αναγνώριση ότι είμαστε δέσμιοι ενός ανέλπιδου στάτους κβο και το σύνθημα δεν είναι παρά μια κραυγή απελπισίας, μια πρόταση και ταυτόχρονα μια προσπάθεια συνολικής αποδόμησης του προσχηματικού και όχι πραγματικού περιεχομένου που έχει λάβει η ζωή μας; Μπουχτίσαμε πια με τα κούφια χωρίς νόημα λόγια των πολιτικών και των συνδικαλιστών, των πάντοτε ανεύθυνων ιθυνόντων, των απανταχού φορέων του ο,τιδήποτε, των δήθεν κομιστών του πολιτισμού και της παιδείας, όλου αυτού του συρφετού ανθρωπίσκων που – όντας βαθιά απολίτιστοι οι ίδιοι - βρέθηκαν σε καίριες θέσεις λόγω κουμπαριάς, καλών δημοσίων σχέσεων ή καιροσκοπισμού, ενόσω όλοι εμείς είχαμε γυρισμένοι την πλάτη, απασχολημένοι καθώς ήμασταν να καταναλώνουμε τα αγαθά της με δανεικά αγορασμένης προσωπικής μας ευδαιμονίας;

Ποιος τελικά έβαλε στο στόμα των συνθηματογράφων τα λόγια και στα χέρια τους τα σπρέι για να γράψουν το σύνθημα, ποιος, αναρωτιέμαι…

7 σχόλια:

aerosol είπε...

Θυμάμαι με εκτίμηση έναν ευέλικτο και ενδιαφέροντα ορισμό από τις εποχές που ήταν ακόμα της μόδας στην εκπαίδευση ο Παπανούτσος:
Πολιτισμός είναι το αποτέλεσμα του διμέτωπου αγώνα του ανθρώπου με τις εξωτερικές δυνάμεις και τις εσωτερικές αδυναμίες.
[Ίσως δεν το μεταφέρω αυτολεξεί αλλά είμαι σίγουρος πως το νόημα ήταν αυτό.]

Φαντάζομαι πως το σύνθημα αποτελεί κραυγή ή/και προβοκατόρικο ευφυολόγημα και όχι κάτι με ιδιαίτερες φιλοσοφικές αξιώσεις. Αν συμβαίνει το δεύτερο, εγείρονται τόσες ενστάσεις που σχεδόν δεν έχει νόημα να αρχίσουμε να τις αναφέρουμε!

ΑΙΘΗΡ είπε...

Καλημερούδια!

Με μεγάλη μου λύπη θα συμφωνήσω με τον προλαλήσαντα Aerosol: σαν κούφιο ευφυολόγημα μου κάνει περισσότερο, δε νομίζω ότι υπάρχει ιδιαίτερη σκέψη και προβληματισμός πίσω του...

Cleareaching είπε...

Μα ακριβώς. Δεν έχει περιεχόμενο και η σημασία του περιορίζεται και εξαντλείται στην ύπαρξή του. Και αυτό που λέει με την ύπαρξή του είναι ότι "desperate people do desperate things", πράγματα δηλ. χωρίς λογική και γι' αυτό άστοχα...

Cleareaching είπε...

Και βέβαια το πού οφείλεται η απελπισία των desperate people είναι κι αυτό από μόνο του ένα κεφάλαιο που χωράει πολλές ενότητες (μέσα σε αυτές ίσως και την αυτοκριτική μας).

Καλέ, σας είπα καλημέρα; Καλημέρα και καλό σαββατοκύριακο φίλτατοι ψεκαστήρι και αιθήρ!

Ανώνυμος είπε...

Τι είναι πολιτισμός?

-Οι πράσινοι αναρχικοί έχουν την τάση να βλέπουν τον πολιτισμό σαν ένα συνοθύλλεμα επικρατούσας λογικής, θεσμών, τρόπο ανθρώπινου εγκλιματισμού, ελέγχου και εξουσίας. Ενώ λοιπόν διάφορα άτομα έχουν άλλες προτεραιότητες απέναντι στον πολιτισμό (π.χ. οι πρωτογονιστές συγκεντρώνονται στην εύρεση της καταγωγής του πολιτισμού, οι φεμινιστές κυρίως στις ρίζες και αίτια της πατριαρχίας, και οι πιο αντιδραστικοί και βίαιοι αναρχικοί στην καταστροφή των θεσμών ελέγχου), οι περισσότεροι πράσινοι αναρχικοί συμφωνούν ότι ο ίδιος ο πολιτισμός είναι το πρόβλημα, είναι η ρίζα της καταπίεσης και είναι αναγκάιο να αποσυναρμολογηθεί.
-Η εμφάνιση του πολιτισμού περιγράφεται χονδρικά ως η απότομη αλλαγή των τελευταίων 10.000 χρόνων, από μια ύπαρξη άρρηκτα συνδεδεμένη με την ροή της ζωής, σε μία διαχωρισμένη από την ζωή αλλά έχοντας υπό τον έλεγχό της τις ζωές των υπολοίπων. Πριν την εμφάνιση του πολιτισμού, σε γενικές γραμμές, παρατηρείται η αφθονία ελεύθερου χρόνου, μια διακριτή αυτονομία και ισότητα μεταξύ των φύλων, μη καταστροφική προσέγγιση στο οικοσύστημα, η απουσία προμελετημένης/οργανωμένης βίας, η απουσία συμβιβασμών ή καθιερωμένων θεσμών και η φυσική υγεία και ευρωστία.
-Ο πολιτισμός γέννησε τον πόλεμο, την υποβάθμιση της γυναίκας, την αύξηση του πληθυσμού, την ειλωτική εργασία, τον θεσμό της ιδιοκτησίας, την καθιέρωση της ιεραρχίας, σχεδόν κάθε γνωστή σωματική ασθένεια, απλώς για να αναφέρουμε μερικά απ’τα πολλά καταστροφικά χαρακτηριστικά του. Ο πολιτισμός βασίζεται στην επεβεβλημένη απομάκρυνση απ’την ενστικτώδη ελευθερία. Αυτό δεν μπορεί να αλλάξει, γι’αυτό ο πολιτισμός είναι εχθρός μας.
-Ένας τρόπος για να αναλύσουμε την μεγάλη αντίθεση μεταξύ της κοσμοθεωρίας του πρωτογονισμού (και των ανθρώπινων κοινωνιών βασισμένων στη φύση) και του πολιτισμού, είναι μέσω της σύγκρισης των θεωριών του βιοκεντρισμού και του ανθρωποκεντρισμού. Βιοκεντρισμός είναι η αντίληψη που συγκεντρώνεται στην σύνδεσή μας με την γη και την πολυπλοκότητα της ζωής, ενώ ο ανθρωποκεντρισμός, η κυρίαρχη αντίληψη στις δυτικές κοινωνίες, τοποθετεί στο κέντρο τις προσοχής, την ανθρώπινη κοινωνία, περιθωριοποιώντας τις υπόλοιπες.
Η βιοκεντρική σκοπιά δεν παραμερίζει την ανθρώπινη κοινωνία αλλά της αφαιρεί τον χαρακτηρισμό της ανωτερότητας και την τοποθετεί σε ισορροπία με τις άλλες μορφές ζωής. Δίνει προτεραιότητα σε μια γενική ματιά του ζωντανού και μη κόσμου, των φυτών, των ζώων, των εντόμων, του κλίματος, των γεωγραφικών χαρακτηριστικών και του “πνεύματος” της περιοχής που κατοικούμε. Δεν υπάρχει διαχωριστική γραμμή μεταξύ εμάς και του περιβάλλοντος, γι’αυτό δεν μπορεί να υπάρξει καμία αντικειμενοποίηση της ζωής αλλά και απόσχιση από αυτήν. Στόχος της πράσινης αναρχίας είναι η αποκόλληση απ’τις ανθρωποκεντρικές ιδέες και αποφάσεις σε έναν ταπεινό σεβασμό σε κάθε μορφή ζωής και στα φυσικά φαινόμενα του οικοσυστήματος που μας περιβάλλουν.

Cleareaching είπε...

Πολύ ενδιαφέρουσες απόψεις, για τις οποίες πραγματικά δεν είχα ιδέα. Νομίζω ότι οι πράσινοι αναρχικοί (και γενικά οι αναρχικοί) μιλούν αρκετά ρομαντικά και κάπως εκ του ασφαλούς.

Υπάρχουν και στις μέρες μας κοινωνίες πρωτόγονες, με ελάχιστο πολιτισμό και μέγιστη θνησιμότητα για την οποία ευθύνεται ακριβώς η έλλειψη πολιτισμού - ή τουλάχιστον έτσι νομίζω.

Από την άλλη, δεν μπορούμε να αμφισβητήσουμε την αναζήτηση και παραγωγή κάλλους ως συνιστώσας (και μέγιστης συμβολής στην ανθρώπινη εξέλιξη) του πολιτισμού...

Ανώνυμος είπε...

''Ολική άρνηση του πολιτισμού για την ολική απελευθέρωση ζώων- ανθρώπων- φύσης''.
Αυτό είναι το σύνθημα και επί αυτού πρέπει να αναλογισθείτε.

Όσο για τα υπόλοιπα... ο ''ανωνυμος'' τα έγραψε αναλυτικά, κατανοητά και σε αντιστοιχία με το νόημα του συνθήματος.