Ο Ηρακλής

Στον παιδικό σταθμό που στέλνουμε τον γιο μας, τον Γιάννη, πηγαίνει και ο Ηρακλής. Από την αρχή της χρονιάς μου έλεγε ο Γιάννης για τον Ηρακλή, ότι δεν ξέρει να μιλήσει, ότι κάνει “χχχχχ” κι ότι του τραβάει τη μπλούζα δυνατά σαν για να του τη σκίσει. Υπέθεσα πως πρόκειται για ένα πολύ μικρότερο, μάλλον ζωηρό παιδάκι.

Στην καλοκαιρινή γιορτή ήταν κι ένα παιδί με διανοητική καθυστέρηση, πιθανώς μεγαλύτερο από τον Γιάννη. Συμμετείχε κανονικά στα δρώμενα, όπως φυσικά μπορούσε. Όταν, ενώ παρακολουθούσαμε το βίντεο της γιορτής, έδειξα το παιδί αυτό στον Γιάννη, μου είπε γελώντας: “Αυτός είναι ο Ηρακλής. Έχει πολύ πλάκα. Περπατάει πάντα με το κεφάλι ψηλά χωρίς να βλέπει μπροστά του, κάνει όλο χχχχχχ, και όταν ανοίγει η πόρτα τρέχει να βγει έξω, ακόμη κι αν δεν είναι ώρα για διάλειμμα, κι όλο τον κυνηγάει η κυρία Μαίρη”. “Παίζεις μαζί του;”, τον ρώτησα. “Και βέβαια”, μου απάντησε, “όταν δεν μου τραβάει τη μπλούζα να μου τη σκίσει...”.

Τρόμαξα από την αθωότητά του. Είχε δίπλα του καθημερινά μια βέβαιη τραγωδία και ούτε καν το υποψιαζόταν, ούτε καν τον ακουμπούσε. Δεν είδε ποτέ τον Ηρακλή σαν κάτι που πρέπει να αποφύγει και τις ιδιαιτερότητες που παρατηρούσε, τις αντιμετώπιζε με χιούμορ. Φαντάζομαι πως και τα υπόλοιπα παιδιά έκαναν όπως ο Γιάννης.

Και τότε θυμήθηκα Κάποιον που είπε “γίνετε όπως τα παιδιά” και ντράπηκα πάρα πολύ για τον κόσμο των μεγάλων.

Περί_ουσίας

Η προσωπικότητα λοιπόν στερείται ελευθερίας – ενέχει διάφορους βαθμούς καταναγκασμού και μια απώλεια του εαυτού σε παραισθήσεις και αυτοματοποιημένες/μηχανι(στι)κές αντιδράσεις (μάλιστα, καθώς πρόκειται για σχετικά παγιωμένες καταστάσεις, είναι σχετικά εύκολο να περιγραφούν και να δημιουργηθεί έτσι μια τυπολογία της προσωπικότητας). Η ουσία, από την άλλη, συνεπάγεται καταστάσεις που χαρακτηρίζονται από ελευθερία και ως τέτοιες είναι δυναμικές και πάντα εξελισσόμενες – όχι μόνο ως έκφραση της ζωής αλλά ως ζωοδότριες (γενέτειρες της ζωής) οι ίδιες.

Γιατί στην ουσία περιλαμβάνονται η χαρά, η αγάπη, η συμπόνοια, η δύναμη, η κατανόηση και πολλές άλλες ανεκτίμητες ποιότητες. Επιπροσθέτως, η ουσία μας αφυπνίζει στην ομορφιά που εκτυλίσσεται γύρω μας – στα δώρα της φύσης και στο θαύμα των άλλων ανθρώπων. Πέραν αυτών, επιφέρει μια διαρκής ροή κατανόησης, γνώσης και επίγνωσης.

Όταν λειτουργούμε από την ουσία μας, είμαστε γειωμένοι, παρόντες και δεκτικοί ως προς τη στιγμή (ενώ η προσωπικότητα αποτελεί πάντα μια αντίδραση στο τώρα προς την κατεύθυνση του μέλλοντος λόγω της φαντασίας ή του παρελθόντος λόγω της μνήμης στα οποία βασίζεται). Μπορούμε να διακρίνουμε με ακρίβεια αυτό που χρειάζεται να γίνει και με εξαιρετική οικονομία να το διεκπεραιώνουμε χωρίς άσκοπη προσπάθεια ή αντίσταση. Είμαστε ικανοί, ουσιαστικοί και πραγματικοί .

Οι πληγές της παιδικής ηλικίας αρχίζουν να θεραπεύονται στην ψυχή και στην καρδιά μας. Όταν συμβαίνει αυτό, το εγώ ωριμάζει και γίνεται το όχημα που μπορεί να μας οδηγήσει στη μεταμόρφωσή μας.

Η ζωή δεν παύει να είναι μια διαδικασία δημιουργικής ανακάλυψης. Η ουσία εκτυλίσσεται εσαεί, δημιουργούνται νέες διαστάσεις, αναδύονται νέοι τρόποι εμπειρίας και επίγνωσης, εκδηλώνονται νέες ικανότητες. Η μετατόπιση της ταυτότητας από την προσωπικότητα στην ουσία δεν είναι τίποτε άλλο από την πραγμάτωση του ανώτερου εαυτού της ουσίας. Και τότε υπάρχει επάρκεια, οικονομία, απλότητα, αμεσότητα. Μολονότι ζει στον κόσμο, ο άνθρωπος είναι μόνιμα συνδεδεμένος με το Επέκεινα, την Υπέρτατη Αλήθεια.

Κι όταν υπερβαίνει κανείς την προσωπικότητά του, το γεγονός της υπέρβασης αντανακλάται στην ποιότητα της ζωής του. Αποκτά – έστω και σε στιγμές – διαφάνεια και λάμψη του όντος ως αποτέλεσμα της ύπαρξής του τόσο μέσα όσο και πέρα από τον εαυτό του. Αυτή είναι η υπόσχεση και η χαρά της ανακάλυψης του εαυτού.

Επομένως, η αναζήτηση της ουσίας δεν είναι απόδραση από τη ζωή αλλά ακριβώς το αντίθετο: μια δέσμευση στο βαθύτερο επίπεδο της συνείδησής μας ότι θα συμμετάσχουμε στην ίδια μας τη δημιουργία.

Προσωπικοτήτων συνέχεια

Όπως είδαμε, η προσωπικότητα είναι το σύνολο των αντιδράσεων και των τεχνικών άμυνας που μάθαμε σε πολύ νεαρή ηλικία προκειμένου να προστατεύσουμε τον εαυτό μας και να εκφραστούμε. Είναι ένα συγκεκριμένο ρεύμα συνείδησης άρρηκτα συνδεδεμένο με τη μνήμη και συνίσταται ακριβώς στην ταύτισή μας με συγκεκριμένες νοητικές και συναισθηματικές καταστάσεις ή αντιδράσεις. Ως αποτέλεσμα,κομίζει μια εμπειρία του εαυτού ως κάτι πολύ μικρότερο από την ολότητα που αποτελούμε. Και το πρόβλημα είναι ότι συγχέουμε το τμήμα με το σύνολο.

Ωστόσο, η προσωπικότητα πρέπει να λειτουργεί περιοριστικά: έτσι μας κάνει να αισθανόμαστε πιο προστατευμένοι απέναντι σε έναν κόσμο που φαντάζει απειλητικός και αβέβαιος. Κατά την παιδική ηλικία, η στάση αυτή ήταν απαραίτητη: έπρεπε να ταυτιστούμε με τις ποιότητες που ανακαλύπταμε μέσα μας, προκειμένου να βρούμε τη θέση μας στον κόσμο. Ως ενήλικες, όμως, έχουμε την υποχρέωση να ανακαλύψουμε και το υπόλοιπο κομμάτι της ύπαρξής μας.

Γιατί η προσωπικότητα δεν είναι όλη μας η φύση, αλλά περισσότερο μια νοητική κατασκευή που στηρίζεται στη μνήμη και τη φαντασία. Έτσι, δεν έχει αφ'εαυτής κάποια πραγματική εξουσία ή δύναμη και γι' αυτό όταν χανόμαστε μέσα της, συχνά νιώθουμε αδύναμοι, σε σύγχυση και ανασφαλείς - επειδή ακριβώς βασίζουμε την ταυτότητά μας σε κάτι πλαστό. Πράγμα που δεν συνεπάγεται ωστόσο ότι πρέπει κανείς να αναζητήσει την Ουσία του και να απαρνηθεί την προσωπικότητά του. Αντίθετα, η προσωπικότητα και η ουσία είναι αλληλένδετες, είναι οι δύο πλευρές του ίδιου νομίσματος – του ολοκληρωμένου εαυτού.

Και η ουσία αναδύεται καθώς απελευθερωνόμαστε από τις αρνητικές πτυχές της προσωπικότητάς μας. Και καθώς αναδύεται η ουσία, η προσωπικότητα αποκτά τη σωστή της διάσταση ως ένα χρήσιμο και απαραίτητο εργαλείο ύπαρξης στον κόσμο και ως προέκταση και εκδήλωση του βαθύτερου, ουσιαστικού εαυτού.

Εγώ είμαι

Ξαφνικά συνειδητοποίησα σαν για πρώτη φορά (και συχνά μου συμβαίνει να ξαναεπισκέπτομαι τα δεδομένα της ζωής και των ιδεών μου και να' ναι σαν για πρώτη φορά, χωρίς ούτε καν μια θολή αίσθηση deja vu) πως όταν μιλάμε για το “εγώ”, μιλάμε ουσιαστικά για την προσωπικότητά μας με όλα της τα στοιχεία - και τα καλά και τα άσχημα - όχι μόνο τα άσχημα όπως συνήθως τεκμαίρουμε όταν αναφερόμαστε στο εγώ.

“Εγώ” είμαι ανασφαλής, είμαι αιθεροβάμων και πολλά άλλα, όπως επίσης“εγώ” είμαι συμπονετική, αισιόδοξη και πολλά άλλα. Εγώ επίσης κάνω με δυσκολία τις δουλειές του σπιτιού ενώ στρώνομαι με ευκολία στο διάβασμα, είμαι εργατική, είμαι αναβλητική, είμαι..., είμαι...

Όλα αυτά που “εγώ είμαι” εντέλει είναι τα ιδιαίτερα νοητικά και συναισθηματικά μου χαρακτηριστικά, τα μοτίβα συμπεριφοράς μου, το ταμπεραμέντο μου, ο τρόπος που κινούμαι και οι εκφράσεις μου, οι συνήθειες και τα γούστα μου, η ηθική και το σύστημα αξιών μου, τα πιστεύω, οι προσδοκίες και οι επιθυμίες μου, τα πάθη και οι εμμονές μου, η στάση ζωής και η νοοτροπία μου. ΟΛΑ αυτά μαζί συνθέτουν το “εγώ” μου και όλα αυτά μαζί κάνουν δυνατή την επικοινωνία και τη συνδιαλλαγή μου με τον κόσμο.

Και είναι τμήματα της Ουσίας μου ή αυτού που αποκαλούμε “Ανώτερος Εαυτός”, τα οποία εκφράστηκαν κατά την παιδική μου ηλικία και ενσωματώθηκαν σε ψυχολογικούς μηχανισμούς δράσης και αντίδρασης, αλληλεπίδρασης εντέλει, με τον κόσμο γύρω. Επομένως το εγώ είναι κομμάτι της ουσίας που μας “παγώνει”, εγκλωβίζεται σε δράσεις και αντιδράσεις που γίνονται αυτόματες κι έπειτα μας κρατούν κι εμάς εγκλωβισμένους στις στενές τους διαδρομές.

Όπως και νά'χει, η εξέλιξη είναι ένας μονόδρομος που τον περπατά κανείς και με τα δυο του πόδια: της προσωπικότητας και της ουσίας.

Η ολότητα της ύπαρξης

Οι περισσότεροι από μας ταυτιζόμαστε αυτόματα με οποιαδήποτε εμπειρία συναντήσουμε στη στιγμή, είτε είναι μια αίσθηση, ένα συναίσθημα, μια σκέψη, μια φαντασίωση ή μια αντίδραση. Με αυτή την ταύτιση, χάνουμε την αίσθηση του είναι ή της ουσίας και στη συνέχεια αγκιστρωνόμαστε στο γνωστικό επίπεδο και το κάνουμε τόπο κατοικίας για τον συνειδητό νου (εγώ).

Στη συνέχεια, αυτός ο αποκαλούμενος συνειδητός νους γίνεται η πιο ισχυρή εκτελεστική λειτουργία μέσα μας, δίνοντας μας μια έντονη αίσθηση για το ποιοι νομίζουμε ότι είμαστε, κάνοντας επίσης και όλες τις επιλογές της ζωής μας. Όσο περισσότερο ταυτιζόμαστε με αυτόν, τόσο μακρύτερα είμαστε από το είναι, έτσι λοιπόν δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος. Τελικά, δεν ξέρουμε πλέον ποιοι αληθινά είμαστε, εκτός από την αίσθηση του “εγώ” που έχει αποκτηθεί από τον συνειδητό νου και μέσα από τη διαδικασία του γίγνεσθαι.

Όταν κάποιος ταυτίζεται ολοκληρωτικά με το συνειδητό του μέρος (το εγώ, τον χαρακτήρα ή την προσωπικότητα) και το θεωρεί ως τη μόνη πραγματικότητα, τότε τοποθετεί τον εαυτό του μέσα σε ένα κουτί και δεν υπάρχει τίποτα πλέον για να δει ή να ψάξει. Έτσι, το σημαντικότερο κομμάτι της ζωής λείπει και όταν κάποιος δεν ψάχνει για το κομμάτι που λείπει, επειδή δεν αντιλαμβάνεται την αλήθεια, τότε πραγματικά χάνει το σύνολο της ζωής και της ύπαρξης.

Παραδοξολογώντας, θα πρέπει κανείς ωστόσο να αναγνωρίσει, να κάνει κτήμα του, να τιμήσει και να αγκαλιάσει οποιοδήποτε μέρος του εαυτού του εμφανίζεται ή ανέρχεται στη συνειδητή του διαδικασία. Κατέχοντας πλήρως και αγκαλιάζοντας άνευ όρων και τα δύο επίπεδα που συνιστούν την ύπαρξή του, δεν υπάρχει πλέον τίποτα που να αφήνεται αφρόντιστο και έτσι όλες οι πραγματικότητες της ζωής κινούνται μαζί, πλάι-πλάι, αποκαλύπτοντας και ξεδιπλώνοντας τους εαυτούς τους διαδοχικά.

(απόσπασμα από το βιβλίο “Εννεάγραμμα και αυτο-μεταμόρφωση” του Vichtir Rachma Dhiravamsa, εκδ. ισόρροπον)