Μεταφράζοντας την Αρίστη Τρεντέλ

Οι περισσότεροι άνθρωποι πιστεύουν πως οποιοσδήποτε γνωρίζει ξένες γλώσσες μπορεί να μεταφράσει. Τίποτε δεν θα μπορούσε να είναι πιο μακριά από την αλήθεια και αυτό το διαπιστώνουν όσοι τύχει να καταπιαστούν με τη μετάφραση. Ακόμη κι αν δεν αγανακτήσουν προτού φέρουν σε πέρας το έργο, τις περισσότερες φορές θα καταλήξουν να κοιτούν ένα αποτέλεσμα ξύλινο ή αφύσικο.

Η μετάφραση είναι ένα ταξίδι στον ωκεανό του νοήματος μεταξύ δύο ηπείρων: της γλώσσας-πηγής και της γλώσσας-στόχου. Και θέλει γερούς πηδαλιούχους, γιατί – παρά τα όσα πιστεύει ο κόσμος – δεν είναι η αλίευση των καταλληλότερων λέξεων η δυσκολία. Η πρωταρχική και μεγαλύτερη δυσκολία είναι η ψηλάφιση της πρόθεσης του συγγραφέα. Η πρόθεση αυτή έχει να κάνει με τον τρόπο που επέλεξε να διαχειριστεί, μέσω του λόγου, την αρχική του ιδέα ώστε να δημιουργήσει μια επιθυμητή εντύπωση και είναι συνάρτηση συνειδητών και ασυνείδητων παραγόντων (δηλ. του φύλου, της κοινωνικοικονομικής του κατάστασης, των καταβολών, της μόρφωσής του, κ.ά). Όλα αυτά δημιουργούν ένα ανάγλυφο στο κείμενο, ένα νόημα ανάμεσα στις γραμμές. Αναπόφευκτα, λοιπόν, ο μεταφραστής ψηλαφώντας αυτό το ανάγλυφο οδηγείται αργά ή γρήγορα σε μια πρώτη ερμηνεία.

Όπως κάθε μορφή τέχνης, έτσι και η λογοτεχνία είναι προϊόν τόσο της συνείδησης που τη δημιουργεί όσο και της συνείδησης που την αναπλάθει. Έχει ειπωθεί για τη λογοτεχνική μετάφραση πως είναι η «συνάντηση δύο ευαισθησιών», του λογοτέχνη και του μεταφραστή. Και είναι μια συνάντηση που μοιάζει κάπως με το ταξίδι στον ωκεανό που προανέφερα. Το πρωτότυπο κείμενο είναι το καράβι – πάντα ίδιο κι απαράλλαχτο ακολουθεί την πορεία του στον χρόνο, προσδοκώντας την αιωνιότητα. Οι μεταφράσεις είναι τα λιμάνια, καθένα με τον χαρακτήρα και την ιδιαιτερότητά του. Και έχει κάθε λιμάνι δικό του χαρακτήρα ανάλογα με την απάντηση που δίνει ο μεταφραστής στο δίλημμα εάν θα πρέπει να ενσωματώσει την ερμηνεία του στο κείμενο ώστε να προβάλλει όσο δυνατόν πιο ακέραιη αυτή που αντιλαμβάνεται ως αρχική πρόθεση του συγγραφέα ή να το αφήσει όσο το δυνατόν πιο ατόφιο, εξομαλύνοντας μόνο τις γλωσσικές αναντιστοιχίες.

Επ’ αυτού, ο αείμνηστος Ιωάννης Κακριδής είχε γράψει στο βιβλίο του «Το μεταφραστικό πρόβλημα»: Το ιδανικό του μεταφραστή είναι ο κόσμος που εκφράζει το καλλιτέχνημα να ξαναβρεθεί στην καινούρια του μορφή, αν είναι δυνατόν όλος, με όσο γίνεται μικρότερη αλλοίωση. Στον αντίποδα, ο καθηγητής Μιχάλης Μερακλής στο έργο του «Η αναγκαιότητα της προδοσίας της μετάφρασης» γράφει: η ανομοιότητα του αντιγράφου από το πρωτότυπο δεν είναι έλλειψη και αδυναμία, είναι εμπλουτισμός της πείρας πάνω στα μεγάλα έργα που δημιούργησε κι εξακολουθεί να δημιουργεί το ανθρώπινο πνεύμα. Για κείνον δηλαδή η μετάφραση συνιστά αυτόνομο λογοτεχνικό έργο.

Πιστεύω ότι η απάντηση στο δίλημμα βρίσκεται κάπου στη μέση. Σε έργα σύγχρονα, όπως της Αρίστης Τρεντέλ, με μια γραφή που όχι μόνο δεν φοβάται τα παιχνίδια με τις λέξεις, αλλά και συνθέτει ένα κείμενο στο οποίο αιφνίδια συναντά κανείς οικεία σπαράγματα άλλων κειμένων, ο μεταφραστής δεν αισθάνεται άνετα να απομακρυνθεί πολύ από τις αρχικές επιλογές του συγγραφέα. Διαβάζοντας τις μεταφράσεις του Τάσου Αναστασίου, συναδέλφου φιλόλογου που ζει και διδάσκει στη Γερμανία και λογοτέχνη του ίδιου (έχει εκδώσει μια συλλογή ποιημάτων το 2002 και τώρα γράφει διηγήματα), διαπίστωσα πως κι αυτός ακολούθησε την ίδια γραμμή.

Νομίζω πως η καλύτερη εγγύηση για μια καλή λογοτεχνική μετάφραση είναι η ανάπτυξη ερωτικής σχέσης ανάμεσα στο μεταφραστή και το κείμενο. Στη βάση κάθε έρωτα εξ άλλου υπάρχει ο θαυμασμός. Είναι άξιες θαυμασμού οι μεταβάσεις από τη μία σκέψη στην άλλη, από τη μία εικόνα στην άλλη. Ξάφνου, ενώ προβάλλει ολοζώντανη στη φαντασία μας μια σκηνή, οι άκρες της αρχίζουν να ξεθωριάζουν και μια άλλη εικόνα ανακαλείται με έναν τρόπο συνειρμικό, άμεσο, ωραίο. Ο χρόνος μπερδεύεται, παρελθόν, παρόν, μέλλον μπαίνουν το ένα μέσα στο άλλο. Το κείμενο είναι ατρόμητο, όπως η συγγραφέας, οι εικόνες αναδύονται με κάθε ρεαλισμό, κάποτε και ωμότητα, όμως δεν σοκάρουν γιατί μοιάζουν όμορφα αληθινές.

Κείμενα όπως της Αρίστης Τρεντέλ σε κάνουν περήφανο να τα μεταφράζεις.

Πρόσκληση

Η Ενωτική Πορεία Συγγραφέων (ΕΠΟΣ) και οι Εκδόσεις Ηριδανός σας προσκαλούν την Τρίτη 24 Φεβρουαρίου 2009, ώρα 18.30, στην αίθουσα Α. Τρίτση του Πνευματικού Κέντρου Δήμου Αθηναίων (Ακαδημίας 50) σε παρουσίαση της έκδοσης διηγημάτων της Αρίστης Τρεντέλ, με τίτλο 'Αρτεμις.

Θα μιλήσουν ο Γεράσιμος Ρηγάτος (συγγραφέας, επίκ. καθ. Ιατρικής, επίτιμος δρ. Παν/μίου Αθηνών) και η Χριστίνα Λιναρδάκη (μεταφράστρια, αρθρογράφος). Θα συντονίσει ο Μάκης Αποστολάτος (ιδρυτής-δ/ντής περιοδικού Ομπρέλα, πρόεδρος της ΕΠΟΣ, θεωρητικός). Η Ράνια Βισβάρδη (ραδιοφ. παραγωγός στο Γ΄Πρόγραμμα της ΕΡΤ) θα διαβάσει μικρά αποσπάσματα από το βιβλίο. Το πρόγραμμα θα πλαισιωθεί από τη Μικτή Χορωδία "Εύγερος" με νοσταλγικές μελωδίες.

Πνοές

Καθώς εισπνέουμε και εκπνέουμε, ερχόμαστε σε επαφή με μια πανίσχυρη ζωογόνο δύναμη, τον αέρα: τον νιώθουμε να γεμίζει τους πνεύμονές μας και μετά τον αποδίδουμε πίσω, για να αναμιχθεί ξανά με την πνοή της υπόλοιπης φύσης.

Πόσες φορές δεν χάιδεψε ο άνεμος το δέρμα μας, ανακάτεψε τα ρούχα μας ή έπαιξε με τα μαλλιά μας! Ακόμη περισσότερες μετέφερε ένα αγαπημένο γέλιο, ένα τραγούδι ή ίσως απλά τους ίδιους του τους ψιθύρους καθώς πέρασε ανάμεσα από δέντρα ή ταξίδεψε στα τοπία. Τον είδαμε να στριφογυρίζει χρυσοκίτρινα φύλλα, γεμίζοντας το οπτικό μας πεδίο με τα χρώματα του φθινοπώρου, και να επιτρέπει στα πουλιά να γλιστρούν πάνω του δημιουργώντας υπέροχες χορογραφίες. Τον είδαμε να ανεμίζει σημαίες, να φέρνει στα ρουθούνια μας τη θαλασσινή αύρα, όμορφες μυρωδιές από αγαπημένα φαγητά ή τις λεπτές ευωδίες των λουλουδιών. Τον ακούσαμε να μεταφέρει το ζουζούνισμα των κατοίκων ενός λιβαδιού που μόλις ξύπνησαν την άνοιξη.

Ξέρουμε ότι είναι τόσο δυνατός ώστε να προκαλέσει απίστευτο βουητό και να εμποδίσει κάθε άλλον ήχο να φτάσει στα αυτιά μας, αφήνοντάς μας μόνους με τον χτύπο της καρδιάς μας. Ξέρουμε ότι με μια απαλή πνοή του μπορεί να στείλει τους ταξιδιώτες σε μακρινούς προορισμούς και τα αερόστατα σε μεγάλα ύψη. Ξέρουμε ότι μπορεί να προκαλέσει τυφώνες και ανεμοστρόβιλους που θα κοστίσουν ζωές και περιουσίες. Δεν παύουμε όμως να του εμπιστευόμαστε τη φωνή μας και όλα όσα ευχόμαστε ή προσευχόμαστε και να είμαστε βέβαιοι ότι θα τα οδηγήσει με ακρίβεια στους σωστούς αποδέκτες.

Ζιζάνια

Ως ζιζάνια, με απλά λόγια, θεωρούμε τα φυτά που φυτρώνουν εκεί που δεν τα σπέρνουν - ή, έστω, εκεί που δεν τα θέλουν. Τα ζιζάνια τείνουν να αψηφούν τα σχέδια των κηπουρών για έναν τέλεια οργανωμένο κήπο - κι εκείνοι σε αντάλλαγμα τους κηρύττουν τον πόλεμο. Είναι ενδιαφέρον να σκεφτούμε, ωστόσο, ότι ένα φυτό θεωρείται ζιζάνιο ανάλογα με το περιβάλλον στο οποίο θα βρεθεί. Για παράδειγμα, το άνθος του αγριοραδικιού είναι ζιζάνιο για έναν φροντισμένο κήπο, όμως στον αγρό είναι απλά άλλο ένα όμορφο αγριολούλουδο. Και - πέρα απ' όλα τα άλλα - περιέχει πολλές θεραπευτικές ουσίες και βιταμίνες.

Στη φύση δεν υπάρχουν ζιζάνια, αφού την εικόνα υφαίνει η ίδια αφήνοντας χώρο για κάθε μορφή ζωής. Ο σχεδιασμός είναι μακρόπνοος και η ισορροπία εξασφαλισμένη - χωρίς καμία ανάγκη ανθρώπινης εποπτείας. Ακόμη κι αν κάποιο φυτό κυριαρχήσει σε ένα τοπίο, εν τέλει η παρουσία του θα φτάσει στο ζενίθ της και μετά θα αρχίσει να φθίνει, παραχωρώντας τον χώρο σε άλλα είδη που θα γεννηθούν εκεί και θα ακολουθήσουν τον ίδιο δρόμο. Τα ζιζάνια που εμφανίζονται στους κήπους μας υπακούουν στην ίδια φυσική παρόρμηση: έρχονται να μας υπενθυμίσουν πως είναι δυνατό να υπάρξουν παρά τις προθέσεις μας και πως όλα, ακόμη και η ίδια η ζωή, είναι προσωρινά.

Την επόμενη φορά που θα δείτε ένα ζιζάνιο, ίσως θελήσετε να το παρατηρήσετε, να μάθετε το όνομά του, τις συνήθειές του και τις πιθανές του χρήσεις. Αντί να το βλέπετε σαν έναν ανεπιθύμητο εισβολέα, ίσως καταφέρετε να το δείτε σαν ένα θεραπευτή που προσφέρει τα φύλλα του για ένα ιαματικό τσάι ή μια νόστιμη σαλάτα. Κι αν το κοιτάξετε με ακόμα περισσότερη τρυφερότητα, ίσως καταφέρετε να δείτε έναν αγγελιαφόρο της φύσης που ήρθε να μας υπενθυμίσει ότι, ακόμη και στις πιο προσεκτικά ελεγχόμενες συνθήκες, δεν μπορούμε να αγνοήσουμε εντελώς τη βούλησή της.

Οι φίλοι μας τα ζώα

Από την προϊστορική εποχή, οι άνθρωποι δεν παύουν να διδάσκονται από το παράδειγμα των ζώων. Καθένα έχει το δικό του χαρακτήρα που ποικίλει ανάλογα με το αν είναι κατοικίδιο, άγριο, θηλαστικό, ερπετό, πτηνό, έντομο, κλπ.

Τα ζώα μας διδάσκουν με ποικίλους τρόπους επί θεμάτων συμπεριφοράς, συνήθειας και ενστίκτου. Τα κατοικίδια μας μιλούν για την αγάπη που μας δίνουν, μια αγάπη που μένει ακέραιη και δεν επηρεάζεται από το σχήμα, το μέγεθος, την ηλικία, τη φυλή ή το φύλο μας. Τα κατοικίδιά μας δεν νοιάζονται για τις διαφορές μεταξύ μας και απλά χαίρονται να μας αγαπούν και να τα αγαπάμε. Μας ενθαρρύνουν να βάλουμε στην άκρη τις επιφυλάξεις μας και να αδράξουμε κάθε ευκαιρία να χαρούμε τη ζωή.

Τα άγρια ζώα έχουν κι αυτά πολλά να μας πουν. Τα ψυχρόαιμα αποτελούν παράδειγμα προσαρμοστικότητας στο περιβάλλον. Τα θηλαστικά αποτελούν υπόδειγμα φροντίδας. Τα ζώα που ζουν στο υδάτινο στοιχείο μας διδάσκουν την αξία της κίνησης και της χάρης. Μέχρι και τα έντομα μας μιλούν για τις μοναδικά οργανωμένες κοινωνίες τους, στις οποίες καθένα παίζει ζωτικό ρόλο.

Τα ζώα μας διδάσκουν τη ζωή, το θάνατο, την επιβίωση, τη θυσία και την υπευθυνότητα. Εκφράζονται με άφεση, ελευθερία και ακεραιότητα ως προς αυτό που είναι. Δεν επιζητούν να είναι κάτι άλλο από αυτό που είναι - κι αυτό τα κάνει τέλεια.

Το γεράκι

Το γεράκι φτιάχνει τη φωλιά του στη γη, έχει όμως την ικανότητα να αιωρηθεί σε μεγάλο ύψος, βλέποντας τον κόσμο από μια εντελώς διαφορετική οπτική γωνία. Για το λόγο αυτό, πολλοί πολιτισμοί θεώρησαν το γεράκι ως αγγελιοφόρο του Πνεύματος και κομιστή της σοφίας από τον ουρανό κάτω στη γη. Το γεράκι μας διδάσκει πως πάντα υπάρχει μια μεγαλύτερη εικόνα και μας διαβεβαιώνει πως, μόλις καταφέρουμε να τη δούμε, θα μπορέσουμε να εντοπίσουμε ευκολότερα το σημείο που χρειάζεται την προσοχή μας. Το γεράκι μας μαθαίνει πώς να κυνηγάμε αποτελεσματικά το όραμά μας.

Λέγεται πως, όπως ο αετός, έτσι και το γεράκι μπορεί να αντικρίσει τον ήλιο κατάματα, βλέποντας ίσως κι άλλα πράγματα που εμείς δεν μπορούμε να δούμε. Με τον εσωτερικό οφθαλμό μπορούμε κι εμείς να διεισδύσουμε στο εντός μας φως που μας οδηγεί, βλέποντας αυτό που δεν γίνεται ορατό, παρά μόνο αν το αναζητήσει κανείς: την προσωπική του αλήθεια. Η επίγνωσή της μας επιτρέπει να δαμάσουμε τους ανέμους της τύχης και να τους εκμεταλλευτούμε για πιο άνετες πτήσεις. Αυτή ακριβώς η ικανότητα του γερακιού ενέπνευσε τους Αιγύπτιους να χρησιμοποιήσουν το γεράκι ως ιερογλυφικό σύμβολο για τον άνεμο. Για όλους αυτούς τους λόγους, το γεράκι εν τέλει μας διδάσκει πώς να ζούμε με δύναμη, αυτοπεποίθηση και χάρη.

Οι φάλαινες

Οι Ινδιάνοι της Αμερικής πιστεύουν ότι το Μεγάλο Πνεύμα μας μιλά μέσα από το ζωικό βασίλειο. Η φάλαινα είναι ένα ζώο το οποίο μπορεί να μας δείξει μια όψη του Πνεύματος. Οι φάλαινες ζουν στη Γη επί περισσότερα από 50 εκατομμύρια χρόνια και θεωρούνται αρχειοφύλακες της γνώσης του παρελθόντος.

Θεωρείται ότι είναι οι δονήσεις των μοναδικών τους σφυριγμάτων που μας μεταδίδουν την αρχαία τους σοφία. Ο ήχος τους μεταδίδεται σε τόσο μεγάλες αποστάσεις που λέγεται ότι μπορεί να διεισδύσει στο μέλλον, και η ηχώ του να τους επιστρέψει πληροφορίες για το τι πρόκειται να συμβεί. Κάθε φάλαινα τραγουδά το δικό της τραγούδι που δεν έχει επαναλαμβανόμενα μοτίβα. Μια και οι φάλαινες πρέπει να είναι πάντοτε συνειδητές ώστε να ανεβαίνουν στην επιφάνεια και να αναπνέουν, δεν έχουν την πολυτέλεια του βαθύ ύπνου. Στην πραγματικότητα, δεν κοιμούνται εντελώς ποτέ, με αποτέλεσμα ο νους τους να έχει διαρκή πρόσβαση στο συλλογικό ασυνείδητο που περιέχει όλες τις απαντήσεις.

Μπορούμε να διδαχθούμε από τη σοφία των φαλαινών. Καθένας μας έχει ένα μοναδικό «τραγούδι» ή ταλέντο να προσφέρει στον κόσμο. Το τραγούδι του δόθηκε για να το τραγουδήσει αυτός και να το ακούσουν οι υπόλοιποι. Κανένας άλλος δεν μπορεί να τραγουδήσει το ίδιο ακριβώς τραγούδι, που είναι θεραπεία για τον πλανήτη και τον κόσμο. Οι φάλαινες μας διδάσκουν ακόμη να θυμόμαστε την πορεία μας στη ζωή, να έχουμε δηλ. ανά πάσα στιγμή επίγνωση της κατεύθυνσής μας: από πού ερχόμαστε και προς τα πού πηγαίνουμε. Όπως οι φάλαινες, μπορούμε να προσπαθούμε να μένουμε διαρκώς σε εγρήγορση και να εμπιστευόμαστε το σύμπαν που μας στηρίζει και μας συντηρεί, όπως ο ωκεανός στηρίζει και συντηρεί εκείνες.

Σκέψεις πίσω από το μανιφέστο των Russell-Einstein

Οι παλιοί ήταν το δίχως άλλο εξίσου κακοί με εμάς, με τη διαφορά ότι το ήξεραν. Αυτή η φρόνηση, η σοφία τους θωράκιζε. Ένα διάταγμα του Πάπα καταδίκαζε τη χρήση του τρίποδου που χρησιμοποιούσαν για να στηρίζουν το τόξο: η μηχανή αυτή απέναντι στα φυσικά μέσα που χρησιμοποιούσε ο τοξότης καθιστούσε τον αγώνα απάνθρωπο. Το διάταγμα ίσχυσε για διακόσια χρόνια. Ο Ρολάν ντε Βονσεβό, χτυπημένος από τις δυνάμεις των Σαρακηνών, έγραφε: «Καταραμένος αυτός ο δειλός που εφηύρε όπλα ικανά να σκοτώνουν από απόσταση».

Πιο κοντά στη δική μας εποχή, στα 1775, ένας Γάλλος μηχανικός, ο Περόν, παρουσίασε στον νεαρό τότε Λουδοβίκο ένα στρατιωτικό όργανο που έπαιρνε μπροστά με μανιβέλα και μπορούσε να εκσφενδονίζει εικοσιτέσσερις μπάλες. Ήταν ο πρόδρομος των σύγχρονων μυδραλιοβόλων. Το μηχάνημα φάνηκε τόσο θανατηφόρο στον βασιλιά και τους υπουργούς του που ο εφευρέτης του θεωρήθηκε εχθρός της ανθρωπότητας. Θέλοντας να χειραφετηθούμε με κάθε τρόπο, χειραφετήσαμε και τον πόλεμο. Κι ενώ ήταν η απόδειξη θυσίας και σωτηρίας για κάποιους, έγινε καταδίκη για όλους.

Τον Οκτώβρη του 1953 ένας διάσημος καθηγητής του Δικαίου στην Αθήνα, ο Μ. Δεσποτόπουλος, έστελνε στην Ουνέσκο ένα μανιφέστο που ζητούσε να σταματήσει η επιστημονική πρόοδος ή τουλάχιστον να κρατηθεί μυστική: «Η διάκριση ανάμεσα στην επιστήμη και τις τεχνικές της εφαρμογές έχει γίνει πρακτικά αδύνατη. Δεν μπορεί λοιπόν κανείς να μιλά για την επιστήμη σαν να έχει αξία αυτή καθεαυτή. Καλύτερα θα ήταν να πούμε πως στους κυριότερους τομείς η αξία της είναι αρνητική στο μέτρο που ξεφεύγει από τον έλεγχο της συνείδησης και γίνεται επικίνδυνο παιχνίδι στα χέρια της εξουσίας και των πολιτικών».

Η ύλη που ήταν το κώλυμα νικήθηκε. Ο δρόμος προς το μηδέν είναι ανοιχτός.

(Από το βιβλίο "Η αυγή των μάγων" των Πάουελς-Μπερζιέ, εκδ. Κάκτος.)

Με το βλέμμα στραμμένο στο μέλλον (2)

Συνεχίζω από την προηγούμενη ανάρτησή μου, ζητώντας συγνώμη για τις δύο σχεδόν ταυτόχρονες αναρτήσεις, αλλά είναι μέρες που ήθελα να γράψω για όλα αυτά και με εμπόδισε μια ίωση.

Στο διαδίκτυο υπάρχουν πολλά ενδιαφέροντα sites για όσους γνωρίζουν αγγλικά, που ιχνηλατούν την ενοποιητική τάση για την οποία έγραφα στην προηγούμενη ανάρτησή μου, με ενδιαφέροντες και δημιουργικούς τρόπους. Θα παρουσιάσω εδώ μερικά, γιατί για μένα τουλάχιστον ήταν πραγματική έμπνευση:

* Big Picture TV (http://www.bigpicture.tv/)
Δωρεάν βιντεοθήκη ταινιών με συνεντεύξεις επιφανών εμπειρογνωμόνων, διανοητών, πολιτικών, δημοσιογράφων, οικονομολόγων, σχεδιαστών και διαφόρων επιστημόνων οι οποίοι μιλούν για θέματα περιβαλλοντικής και κοινωνικής βιωσιμότητας.

* The Forgiveness Project (http://www.theforgivenessproject.com/)
Σε μια εποχή που σκηνές βίας και εγκλήματος πλημμυρίζουν τις οθόνες της τηλεόρασης και τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων, το Forgiveness Project προβάλλει ιστορίες συμφιλίωσης: πρόκειται για ιστορίες ανθρώπων που ανακάλυψαν ότι ο μόνος δρόμος να προχωρήσει κανείς είναι εκείνος που οδηγεί μακριά από το μίσος.

* Global Lives Project (http://www.globallives.org/)
Πρόκειται για τη συνδυασμένη προσπάθεια δημιουργών ταινιών, καλλιτεχνών, προγραμματιστών και απλών ανθρώπων απ’ όλα τα μέρη του κόσμου να δημιουργήσουν δέκα 24ωρες ταινίες-κολλάζ με στιγμιότυπα από την καθημερινότητα πολλών διαφορετικών ανθρώπων. Οι ταινίες θα διατεθούν στο διαδίκτυο, μόλις ολοκληρωθούν, και θα προσφέρουν στους θεατές τους την ευκαιρία να βγουν από τη δική τους πραγματικότητα και να δουν την πραγματικότητα άλλων ανθρώπων απ’ όλο τον κόσμο.

* KarmaTube (http://www.karmatube.org/)
Μια συλλογή από σύντομα βίντεο με κεντρικό μήνυμα «κάνε κάτι». Το όραμα των δημιουργών του site είναι να λειτουργήσουν αυτά τα βίντεο ως σημεία έμπνευσης για μεμονωμένα άτομα ή ομάδες παρακινώντας τα να αναλάβουν δράση.

* Kiva (http://www.kiva.org/)
Το Kiva συνδυάζει τη δύναμη του διαδικτύου με την ιδέα της μικροχρηματοδότησης, επιτρέποντας στους χρήστες να δανείσουν επιχειρηματίες στις υπό ανάπτυξη χώρες με ποσά ύψους $25. Το Kiva είναι η πρώτη 100% διαφανής πλατφόρμα δανεισμού του είδους και απτό παράδειγμα ενός νέου μοντέλου οικονομικής ανάπτυξης που είναι άμεσο και μη ιεραρχικό.

* Το μανιφέστο του Πότσδαμ (www.vdw-ev.de/manifest/index-en.html)
Το μανιφέστο είναι μια δήλωση τριών επιστημόνων, του Hans-Peter Durr, J. Daniel Dahm και Rudolf zur Lippe. Συνδέεται με το μανιφέστο των Bertrand Russell και Albert Einstein της 9ης Ιουλίου 1955 στο Λονδίνο: «Πρέπει να μάθουμε να σκεπτόμαστε με έναν νέο τρόπο». Το τελευταίο αυτό μανιφέστο, γνωστό και ως Russel-Einstein-Manifesto ήταν μια έσχατη έκκληση για έναν νέο τρόπο σκέψης που θα εγγυόταν την τέλεια απαγόρευση το πολέμου ως μέσου άσκησης πολιτικής και επίλυσης διαφορών. Η νέα εκδοχή (το μανιφέστο του Πότσδαμ – The Potsdam Manifesto) είναι ένα μίγμα επιστήμης, φιλοσοφίας και κοινωνιολογίας που διατείνεται ότι η δημιουργικότητα, η διαφορετικότητα και η διασύνδεση είναι βασικά χαρακτηριστικά της ζωής και ότι το μέλλον είναι ουσιαστικά ανοικτό.

* The Vision Project (http://www.thevisionproject.org/)
Οι δημιουργοί αυτού του site πιστεύουν ότι κάτι υπέροχο πρόκειται να συμβεί στην ανθρωπότητα και διαμέσου αυτής. Όμως χρειαζόμαστε ένα όραμα για να μπορέσουμε να το υλοποιήσουμε. Το Vision Project συλλέγει τα οράματα ανθρώπων από διαφορετικές χώρες και φυλές, ανθρώπων με πολύ διαφορετικούς τρόπους ζωής, διάσημων και μη, και μας προσκαλεί να καταθέσουμε το δικό μας.

Προσωπικά, όλα αυτά με κάνουν να πιστεύω στη δυνατότητα ενός όμορφου μέλλοντος...

Με το βλέμμα στραμμένο στο μέλλον

Στα μέσα της δεκαετίας του ’60 εμφανίστηκε ο όρος “Futures Studies” για να περιγράψει την έρευνα των πιθανοτήτων, μια εφαρμογή ουσιαστικά της στρατηγικής προβολών για την πρόβλεψη εναλλακτικών μελλοντικών σεναριών – και όχι μόνο. Η έρευνα λαμβάνει υπόψη της τις σημερινές συνθήκες (ή την έλλειψη ικανών συνθηκών σήμερα), οι οποίες θα προδιαγράψουν την αυριανή πραγματικότητα και με βάση αυτές παράγει και εξετάζει μελλοντικά σενάρια.

Στο πεδίο των “Futures Studies” εντάσσεται και η θεωρία για μια οικονομία βασισμένη στους φυσικούς πόρους (National Resource Economics), η οποία εξετάζει την προσφορά, τη ζήτηση και την κατανομή των φυσικών πόρων, δημιουργώντας διάφορα σενάρια. Ένα από αυτά είναι το “World3”, ένα οικονομετρικό μοντέλο ή απλούστερα μια προσομοίωση που βασίστηκε σε μεταβλητές που αφορούσαν την εξέλιξη του πληθυσμού, τη βιομηχανική ανάπτυξη και την παραγωγή τροφίμων, αλλά και τους περιορισμούς στους φυσικούς πόρους. Το μοντέλο δημιούργησαν οι Donella (Dana) Meadows, Dennis Meadows και Jorgen Randers (τα συμπεράσματά τους συνοψίστηκαν στο έργο Limits to Growth, που έχει ληφθεί σοβαρά υπόψη από κυβερνήσεις κρατών και πολλές επιχειρήσεις) και αυτό που βασικά απέδειξε είναι το αυταπόδεικτο: ότι η συνολική ποσότητα διαθέσιμων πόρων δεν είναι άπειρη – κάποτε τα αποθέματα θα τελειώσουν!

Το μοντέλο δέχθηκε σφοδρή κριτική, όμως κανείς από τους επικριτές του δεν απέρριψε το γεγονός ότι η συνεχής ανάπτυξη του παγκόσμιου ΑΕΠ αποτελεί από μόνη της πρόβλημα. Όπως γράφει ο Vaclav Smil στο βιβλίο του Energy at the Crossroads, «ακόμη και τα καρκινικά κύτταρα σταματούν να αναπτύσσονται αφού καταστρέψουν τους ιστούς τους οποίους έχουν προσβάλλει».

Και εκτός της ακαδημαϊκής κοινότητας, όμως, έχουν εμφανιστεί πολλές θεωρίες που μιλούν για μια νέα τάξη, μια κεντρική παγκόσμια κυβέρνηση, πρεσβεύουν ισότητα κτλ. Δεν είναι μόνο το Zeitgeist Movement του Jacque Fresco, αυτό απλά βρήκε μεγαλύτερη απήχηση επειδή έγινε ταινία. Ήδη από τη δεκαετία του ’40 ο H.G.Wells μιλούσε καλοπροαίρετα για μια νέα τάξη, όταν η σκέψη άλλων στοίχειωνε με θεωρίες όπως εκείνη των “megacorporations”, της συγκέντρωσης εξουσίας στα χέρια λιγοστών μεγαλοεπιχειρήσεων που θα δημιουργούσαν μονοπώλια. Ακόμη και η «Μεγάλη Λευκή Αδελφότητα» (Θεοσοφία) μιλά για μια νέα τάξη – εντάξει, αυτοί εργάζονται στα «εσωτερικά πεδία» προκειμένου να διασφαλίσουν τη μετάβαση της ανθρωπότητας στην πέμπτη διάσταση (ουσιαστικά τον επίγειο Παράδεισο), για όποιον πιστεύει σ’ αυτά.

Διαφαίνεται πάντως μια τάση. Μια τάση ενοποιητική. Και εδώ ακριβώς είναι η καταλληλότερη στιγμή για την επόμενή μου ανάρτηση.