Ταξίδια

Πιστεύω ακράδαντα πως πρέπει κανείς τουλάχιστον μία φορά στη ζωή του να βρεθεί στο δυτικότερο άκρο της Ευρώπης, το έσχατο σημείο στο οποίο η γηραιά μας ήπειρος τολμά να διεισδύει στο άγριο βασίλειο του ωκεανού. Πρέπει κανείς τουλάχιστον μία φορά στη ζωή του να πάει στον αρκτικό κύκλο και να δει με τα μάτια του το Βόρειο Σέλας για να κατανοήσει τι σημαίνει η λέξη "φαινόμενο". Πρέπει κανείς τουλάχιστον μία φορά στη ζωή του να επισκεφθεί την έρημο για να καταλάβει τι σημαίνει παντελής έλλειψη δυνατότητας προσανατολισμού. Πρέπει κανείς τουλάχιστον μία φορά στη ζωή του να ταξιδέψει στην Ανατολή, Εγγύ και Άπω, για να αντιληφθεί την αφάνταστη διαφορά νοοτροπίας και κουλτούρας και να αποκτήσει διαφορετική αίσθηση του βάθους του χρόνου.

Αρκετοί φίλοι μου πιστεύουν πως τα ταξίδια πρέπει να έχουν μυστικιστικό σκοπό και σκέφτονται να ακολουθήσουν το Δρόμο των Προσκυνητών στην Ισπανία ή να μαθητεύσουν σε κάποιο άσραμ της Ινδίας. Προσωπικά θεωρώ πως οποιοδήποτε ταξίδι συνιστά από τη φύση του μυσταγωγική εμπειρία γιατί σε φέρνει αντιμέτωπο με τις αδυναμίες σου και αναδεικνύει τις ικανότητές σου σε έναν ξένο τόπο, ουσιαστικά σε έναν κόσμο του οποίου δεν ξέρεις τη γλώσσα, τα έθιμα ή τη νοοτροπία, λέγοντάς σου περιπαικτικά: "Βγάλ' τα πέρα τώρα. Άντε ντε!".

Είναι μια αίσθηση που γίνεται πιο έντονη όταν επισκέπτεται κανείς τόπους που φλερτάρουν με τα όρια, σαν αυτούς που ανέφερα ενδεικτικά πιο πάνω. Μπορώ να σκεφτώ πάρα πολλούς ακόμη προς όλα τα σημεία του ορίζοντα (π.χ. τις Αζόρες, για να βρεθεί κανείς κυριολεκτικά σε μια παλάμη γη στη μέση του ωκεανού, ή τη Γεωργία, για να ανακαλύψει λίγο από το δρόμο του μεταξιού και μια χώρα με ένα από τα αρχαιότερα αλφάβητα και έπη του κόσμου).

Παλιότερα, όταν πήγαινα κάπου ωραία έλεγα με πανικό "πρέπει οπωσδήποτε να ξανάρθω εδώ!", λες και τη στιγμή που ήμουν ήδη εκεί δεν ήμουν, λες και ήμουν ανίκανη να νιώσω και να εκτιμήσω όλες τις επιμέρους λεπτομέρειες που έκαναν τον τόπο εκείνο τόσο όμορφο - κι έπρεπε οπωσδήποτε να ξαναπάω. Όμως ήμουν πραγματικά ανίκανη: ήμουν τόσο χαμένη στο εσωτερικό μου τοπίο που έπρεπε να καταβάλω προσπάθεια προκειμένου να προσέξω κάτι στο εξωτερικό.

Με τα χρόνια κατάφερα να συσσωρεύσω αρκετή γαλήνη ώστε να μπορώ πλέον να απολαμβάνω κάθε τόπο που επισκέπτομαι τη στιγμή που είμαι εκεί. Αντιλήφθηκα επίσης ότι ταξιδεύοντας στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα ουσιαστικά χαρτογραφεί κανείς έναν σταυρό με κέντρο τον τόπο του και κέντρο του κέντρου τον εαυτό του. Όσο περισσότερο ταξιδεύει, τόσο περισσότερες ευκαιρίες του παρουσιάζονται να κατανοήσει λίγο καλύτερα το εσωτερικό του τοπίο αλλά και τον τόπο του, ιδίως αν είναι ανθεκτικός στην ενδοσκόπηση. Όπως και να 'χει, τα ταξίδια σταλάζουν μέσα μας ομορφιά και η ομορφιά είναι ένας από τους τρόπους να ανατείλει το θεϊκό στη ζωή μας.

The Zeitgeist Movement - Συμπεράσματα

Ζητώ εκ των προτέρων συγνώμη για την έκταση της ανάρτησης.

Μπορεί η γλώσσα της επιστήμης να χαρακτηρίζεται από μεγαλύτερη σαφήνεια συγκριτικά με τις γλώσσες που χρησιμοποιούμε για τη μεταξύ μας επικοινωνία, δεδομένου ότι αν δοθεί πχ το σχέδιο ενός οχήματος σε οποιαδήποτε τεχνολογικά αναπτυγμένη κοινωνία, θα παραχθεί το ίδιο ακριβώς τελικό προϊόν, χωρίς αποκλίσεις. Αυτό δεν σημαίνει ότι η γλώσσα της τεχνολογίας μπορεί να αντικαταστήσει τη γλώσσα με την οποία επικοινωνούμε, ούτε ότι η τεχνολογία μπορεί – ή πρέπει - να αντικαταστήσει τον παράγοντα άνθρωπο.

Ας φανταστούμε προς στιγμήν μια κοινωνία όπως αυτή που μας προτείνει ο Jacque Fresco. Ποιος θα τραβήξει τη γραμμή ανάμεσα στη χρήση και την κατάχρηση - της τεχνολογίας από τη μία και της κατανάλωσης από την άλλη; Τα επιστημονικά δεδομένα, οι μετρήσεις, μας λέει. Όμως τι σημαίνει αυτό πρακτικά; Ότι αν κάποιος άνθρωπος πάσχει από κάποια πάθηση, το σύστημα θα τον βάλει αυτόματα στην ενδεδειγμένη γι' αυτή την πάθηση δίαιτα; Και πού χωράει η ελεύθερη βούληση; Αλλά όχι, εκείνος μας λέει πως όλα θα είναι διαθέσιμα σε αφθονία για όλους αδιακρίτως – όμως τι σημαίνει “όλα”; Πώς θα ικανοποιηθεί η ανάγκη της πρωτοτυπίας, της μη ομοιομορφίας, η αποφυγή του κορεσμού και της πλήξης; Πρέπει να είναι σαφές ότι ο άνθρωπος είναι το μόνο από τα ζωϊκά είδη που έχει συνείδηση της ατομικότητάς του, την οποία δεν χάνει ευκαιρία να προβάλλει και να εξυμνεί (γι' αυτό και όλοι θυμόμαστε εξέχοντα ιστορικά πρόσωπα ακόμη κι αν οι χώρες και οι εποχές είναι συγκεχυμένες), αντίθετα με τα υπόλοιπα ζώα στα οποία ο ατομικός κύκλος ταυτίζεται με τον κύκλο του είδους τους. Αυτό είναι στοιχείο της ανθρώπινης φύσης και όχι απλά της ανθρώπινης συμπεριφοράς.

Η φύση, την οποία υποτίθεται τιμά το κίνημα, λειτουργεί με διαφορετικές παραμέτρους απ' αυτές που προβλέπει για το σύστημα του Jacque Fresco. Τα ζώα έχουν έμφυτη την τάση να ορίζουν συγκεκριμένες ιδιοκτησίες – πώς ακριβώς θα γίνεται στο μέλλον αυτό με τους ανθρώπους, οι οποίοι μέχρι τώρα έχουν επιδείξει αντίστοιχη τάση; Ποιός θα ορίσει ποιοι θα κατοικήσουν τις θαλάσσιες πόλεις ή οπουδήποτε αλλού; Κι αν όλοι επιθυμούν τον ίδιο τόπο κατοικίας, ποιο θα είναι το κριτήριο επιλογής ή αποκλεισμού αντίστοιχα; Επίσης, η φύση αναγνωρίζει την ιεραρχία στις αγελαίες σχέσεις των ζώων – μάλιστα, η ιεραρχία είναι πολλές φορές κρίσιμη για την επιβίωση ενός είδους. Ο άνθρωπος, καθώς θα στερηθεί την ευθύνη και το προνόμιο της λήψης των αποφάσεων, σε τι είδους ιεραρχία θα υπαχθεί; Γιατί τι θα γίνει στην περίπτωση κάποιου που δεν θέλει βρε αδερφέ να ενταχθεί στο σύστημα αλλά θέλει να μείνει σε μια καλύβα στο δάσος αντί για τα υπερσύγχρονα κλουβιά στις υπερσύγχρονες πόλεις, ώστε να μπορεί να είναι σε πραγματική επαφή με τη φύση; Ή πιο απλά τι θα γίνει με κάποιον που δεν συμμορφώνεται πλήρως με το σύστημα; Θα υπάρχουν αντίποινα ή τιμωρίες; Και ποιος θα τις αποφασίζει, κι αυτές οι μηχανές; Και πόσο θα απέχει εν τέλει ένας κόσμος που κυβερνάται από μηχανές από μια τυραννία των μηχανών;

Έπειτα, δεν είναι η ιστορία και η παρακαταθήκη των προγόνων μας που ευθύνεται για τα δεινά του σημερινού κόσμου, αλλά οι άπειρες ερμηνείες για την εξυπηρέτηση σκοπιμοτήτων που δόθηκαν κατά καιρούς στην ιστορία και στις παραδόσεις. Το να απαξιώσουμε την ιστορία μας θα μας στερήσει ουσιαστικά τη μνήμη- και τι είναι ένας κόσμος χωρίς μνήμη; Ένας κόσμος χωρίς ταυτότητα. Την ενότητα την οποία δεν χάνει ευκαιρία να εξυμνεί ο Fresco πρέπει ως φαίνεται να κερδίσουμε με τίμημα την ταυτότητά μας.

Ας δούμε όμως και τον τελικό στόχο: την πολυπόθητη αυτοπραγμάτωση. Ποια είναι αυτή κατά τον Jaque Fresco; Η διά βίου εκπαίδευση, μας λέει, η ενασχόληση με τα εκατομμύρια διαθέσιμα χόμπι, η “διανοητική και πνευματική εξέλιξη” (intellectual and spiritual growth) – πώς τις εννοεί άραγε τη στιγμή που έχει ήδη αποκηρύξει τη φιλοσοφία και την ύπαρξη κάτι ανώτερου απ' αυτό που βιώνουμε ως καθημερινό εαυτό;

Κι αν πάμε ένα βήμα βαθύτερα θα δούμε κάτι ακόμη: οι υπερβολικές του απλουστεύσεις και το τρύπιο ιδεολογικό του κατασκεύασμα είτε παραπέμπουν σε μια αφελή πεποίθηση ότι ο άνθρωπος είναι από τη φύση του καλός είτε εμπεριέχουν δόλο γιατί αυτό που σκόπιμα μας κρύβει είναι ότι ένας κόσμος χωρίς ταυτότητα, ο οποίος έχει αποχαυνωθεί από την αφθονία και έχει παραδώσει ακόμη και την ελεύθερη βούλησή του, είναι απλώς ένας κόσμος ευκολότερα χειραγωγίσιμος.

Κι ένα έξτρα tip που μας έδωσε η τοξότισσα σχολιάζοντας τη σχετική ανάρτηση (5): αν το σύστημα βασίζεται στην αποκήρυξη του χρήματος, τότε γιατί ο Fresco καλεί σε δωρεές;

Αυτά τα ερωτήματα γεννιούνται σε μένα προσωπικά από την ανάγνωση του μανιφέστο. Πιθανώς υπάρχουν πολλά περισσότερα, ίσως να βλέπω μόνο την κορυφή του παγόβουνου. Τις ταινίες δεν τις είδα, για να είμαι ειλικρινής, αλλά έχουν πυροδοτήσει τόσες συγκρουόμενες συζητήσεις που πιστεύω ότι κι αυτές πάσχουν από παρόμοιες ανακολουθίες.

Η οποιαδήποτε νέα πρόταση για να είναι βιώσιμη και σοβαρή δεν θα πρέπει να περιέχει αντιφάσεις, θα πρέπει να είναι ολιστική και καθολική – να περιλαμβάνει όλες τις παραμέτρους και να μην υποβιβάζει τον άνθρωπο με κανέναν τρόπο. Αυτά είχα να πω προσωπικά κι ευχαριστώ για την υπομονή σας.

The Zeitgeist Movement (6)

Μ' αυτήν την ανάρτηση κλείνω την παρουσίαση των ιδεών του Jacque Fresco, όπως παρουσιάζονται στο "Designing the Future".

Και ας δούμε πώς διατηρείται η τάξη στο σύστημα ορθολογικής διαχείρισης των πόρων όπου δεν νοείται λήψη αποφάσεων βάσει προσωπικής γνώμης, φιλοσοφικής προσέγγισης ή πολιτικής θεωρίας. “Οι αποφάσεις λαμβάνονται με βάση τις μετρήσεις”. Ηλεκτρονικοί αισθητήρες εμφυτευμένοι κατά μήκος και κατά πλάτος της γης, των ωκεανών κλπ θα καταγράφουν ανελλιπώς την παραμικρή αλλαγή στον υδροφόρο ορίζοντα, στη γονιμότητα της γης, στο κλίμα και τις καιρικές συνθήκες, τυχόν επικείμενες καταστροφές κ.λπ. Κάπως σαν ένα παγκόσμιο αυτοματοποιημένο νευρικό σύστημα. Μέτρα ίασης θα λαμβάνονται αυτόματα, χωρίς την ανάγκη να συνεδριάσει κάποια επιτροπή ή να ληφθούν αποφάσεις, με τον ίδιο τρόπο που τα κύτταρα στο σώμα μας αντιμετωπίζουν μολύνσεις και ιώσεις χωρίς να λαμβάνει γνώση ο εγκέφαλος.

“Οι μηχανές θα παρέχουν πληροφορίες αντί για γνώμες, μειώνοντας σημαντικά την επίδραση της προκατάληψης και των στοιχείων του παραλόγου ή του συναισθήματος στον τρόπο με τον οποίο θα γίνεται η διαχείριση όλων των υποθέσεων. Κατ' αυτόν τον τρόπο, οι άνθρωποι θα παίζουν ολοένα μικρότερο ρόλο στη λήψη αποφάσεων, η οποία θα επαφίεται στα μηχανήματα που διαχειρίζονται τους πόρους, υπηρετώντας το κοινό καλό.”

Παρακάτω αναφέρεται: “όλοι οι ανθρώπινοι νόμοι αποσκοπούν στη διατήρηση της καθεστηκυίας τάξης. Όμως οι νόμοι δεν αντιμετωπίζουν τα προβλήματα στη ρίζα τους και παραβιάζονται συνεχώς. (...) Όταν οι νόμοι δεν ανταποκρίνονται στη φύση, παραβιάζονται. (...) Η ανάγκη για την ύπαρξη νόμων είναι αποτέλεσμα μιας κοινωνίας προσανατολισμένης στις ελλείψεις.” Διότι, όταν ικανοποιηθούν οι ανάγκες όλων, διατείνεται το μανιφέστο, στο πλαίσιο της αντιμετώπισης των φυσικών πόρων και των τεχνικών πληροφοριών ως πανανθρώπινης παρακαταθήκης, οι νόμοι δεν αποτελούν αναγκαιότητα και εκπίπτουν.

Το ίδιο συμβαίνει και στο ατομικό επίπεδο, συνεχίζει ο Fresco. “Αυτό που αποκαλούμε 'συνείδηση' και 'ηθική' δεν καθορίζεται από κάποιον αόρατο 'ανώτερο εαυτό', αλλά από τη γεωγραφία, τη συγκυρία και την ανατροφή κάθε ατόμου. (...) Οι πιο πολύτιμες πεποιθήσεις των ανθρώπων έχουν επηρεαστεί από βιβλία, ταινίες, την τηλεόραση, θρησκείες, ρόλους-πρότυπα και το περιβάλλον στο οποίο αυτοί έχουν ζήσει. Πρόκειται για έναν τρόπο ελέγχου τόσο επιτυχημένο που δεν αναγνωρίζουμε καν ούτε νιώθουμε τη χειραγώγηση. (...) Οι κυρίαρχες αξίες κάθε κοινωνικού συστήματος σπανίως προέρχονται από τον κόσμο. Αντιθέτως, αντανακλούν τις αξίες μιας κυρίαρχης ομάδας εξουσίας όπως η εκκλησία, ο στρατός, οι τράπεζες, οι επιχειρήσεις, η ελίτ που διαχειρίζεται την εξουσία ή οποιονδήποτε συνδυασμό των παραπάνω.”

Στο σύστημα που προτείνει, “δεν είναι ότι οι άνθρωποι θα γίνουν ξαφνικά καλύτεροι ή ηθικότεροι, αλλά ότι οι συνθήκες που ευθύνονται για την επιθετική και εγωκεντρική συμπεριφορά θα πάψουν να υφίστανται”.

Στην επόμενη, τελευταία ανάρτησή μου για το θέμα θα παρουσιάσω τα δικά μου σχόλια επί όλων όσων παρέθεσα μέχρι τώρα.

The Zeitgeist Movement (5)

Στο κεφ. 5 του μανιφέστο, ένα .pdf αρχείο 73 σελίδων το οποίο μπορεί κανείς να κατεβάσει από το site www.thezeitgeistmovement.com, αναφέρεται ότι “η συνεχής ανάθεση εργασιών και η μεταφορά μονάδων παραγωγής σε υπεράκτιες χώρες όπου το κόστος είναι χαμηλό μπορεί να φαίνεται καλή επιλογή αρχικά, εν τέλει όμως θα αποδειχθεί καταστροφική. Είναι πιθανόν η απώλεια εισοδημάτων για τους ανέργους που θα αποτελούν την πλειοψηφία να είναι τόσο μεγάλη ώστε αυτοί να χάσουν ακόμη και τα σπίτια και τα υπάρχοντά τους.” Στη συνέχεια γίνεται αναφορά στο πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, η εξαγωγή των οποίων αναμένεται να γίνει ασύμφορη μέσα στα επόμενα χρόνια και ακολουθεί το συμπέρασμα: “Οι εξελίξεις αυτές θα δημιουργήσουν τεράστιες κοινωνικές και περιβαλλοντικές διαταραχές καθώς οι επιχειρήσεις θα προσπαθούν να προστατεύσουν τα περιθώρια κέρδους τους και να εκμεταλλευτούν ακόμη περισσότερο τη γη, το νερό και τους φυσικούς πόρους. Ίσως χρειαστεί ακόμη και η κατάρρευση του νομισματικού συστήματος ώστε οι άνθρωποι να χάσουν την εμπιστοσύνη τους σ' αυτό.”

Το κεφ. 6 καταλαμβάνει το μεγαλύτερο τμήμα του μανιφέστο. Η κεντρική ιδέα του είναι ότι πρέπει να γίνει μια αμιγώς τεχνική εκτίμηση των βασικών αναγκών του παγκόσμιου πληθυσμού και αυτές στη συνέχεια να σταθμιστούν ως προς τις ανάγκες των υπόλοιπων ειδών που κατοικούν στη γη, με σκοπό την ικανοποίηση των ελλείψεων και την κάλυψη των αναγκών σε πανανθρώπινο επίπεδο. Στις σελ. 26-61 παρουσιάζονται οι προτάσεις του Fresco, τεχνικής κατά κανόνα φύσεως, που αφορούν τη δημιουργία νέων πόλεων, ακόμη και στη θάλασσα, νέων μέσων μεταφοράς και επικοινωνίας, καθώς και νέων τρόπων διαχείρισης των φυσικών πόρων. Τη διαχείριση όλων αυτών θα αναλάβουν αυτοματοποιημένα συστήματα που θα απαιτούν ελάχιστη ανθρώπινη παρέμβαση, δημιουργώντας τη βέλτιστη ποιότητα ζωής για όλους: κυρίως, πολύ δημιουργικό, ελεύθερο χρόνο που θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί, αφού όλες οι άλλες ανάγκες θα έχουν ικανοποιηθεί, για την αυτοπραγμάτωση των ανθρώπων και για τη δημιουργία σωστών σχέσεων και αξιών.

“Οργανωμένα όλα κατ' αυτόν τον τρόπο, θα επιφέρουν πιο σημαντικές αλλαγές για το ανθρώπινο γένος απ' ό,τι οποιαδήποτε προηγούμενη καινοτομία, φιλοσοφία ή επανάσταση. Αυτό που απλά λείπει από τη σημερινή κοινωνία είναι η ευφυής διαχείριση των πόρων της Γης – τα περισσότερα προβλήματα μπορούν να λυθούν όταν η τεχνολογία χρησιμοποιείται με σοφία”.

The Zeitgeist Movement (4)

Εξακολουθώ να παραθέτω αποσπάσματα από το "Designing the Future", σε μετάφραση.

"Το ίδιο το χρήμα δεν έχει καμία αξία. Είναι απλώς μια εικόνα σε ένα φτηνό κομμάτι χαρτί που οι άνθρωποι έχουν συνομολογήσει τι μπορεί να αγοράσει. Ταυτόχρονα, είναι ένας τρόπος συναλλαγής με πολλά μειονεκτήματα:

• Το χρήμα είναι απλώς μια παρεμβολή ανάμεσα σε αυτό που κάποιος χρειάζεται και σε αυτό που μπορεί να πάρει. Δεν είναι το χρήμα που χρειάζονται οι άνθρωποι, αλλά η πρόσβαση στους πόρους.

• Η χρήση του χρήματος συντελεί στην ύπαρξη κοινωνικών στρωμάτων και στον ελιτισμό, στον δεύτερο λόγω των οικονομικών διαφορών μεταξύ των στρωμάτων.

• Οι άνθρωποι δεν είναι ίσοι αν δεν διαθέτουν ίση αγοραστική δύναμη.

• Οι περισσότεροι άνθρωποι είναι σκλαβωμένοι σε εργασίες που δεν τους αρέσουν επειδή έχουν ανάγκη τα χρήματα που κερδίζουν από αυτές.

• Η ανάγκη για απόκτηση χρήματος προκαλεί τρομερή διαφρθορά, απληστία, έγκλημα, καταχρήσεις κ.ά.

• Οι περισσότεροι νόμοι αποβλέπουν στην εξυπηρέτηση των εταιριών οι οποίες έχουν αρκετά χρήματα ώστε να δρουν παρασκηνιακά, να δωροδοκούν και να πειθαναγκάζουν τους κρατικούς λειτουργούς να νομοθετούν υπέρ τους.

• Το χρήμα χρησιμοποιείται για να ελέγχεται η συμπεριφορά όσων διαθέτουν περιορισμένη αγοραστική ικανότητα.

• Πολύτιμα αγαθά όπως τα τρόφιμα μερικές φορές καταστρέφονται προκειμένου να διατηρηθούν οι τιμές σε υψηλά επίπεδα.

• Συντελείται τρομερή σπατάλη υλικών και υλών κάθε χρόνο ή εποχή για την εξυπηρέτηση καπρίτσιων, όπως η μόδα, προκειμένου να δημιουργούνται συνεχώς νέες αγορές για τους κατασκευαστές.

• Η Γη λεηλατείται για το κέρδος."

The Zeitgeist Movement (3)

Ας δούμε όμως κάποια σημεία της θεωρίας του Jacque Fresco, πάντα όπως αποτυπώνονται στο μανιφέστο του κινήματος με τίτλο "Designing the Future".

Οι άνθρωποι, λέει, θεωρούν ότι η απληστία είναι χαρακτηριστικό της φύσης τους. Όμως το γεγονός ότι οι άνθρωποι έζησαν με ελλείψεις ή με την απειλή ελλείψεων επί αιώνες είναι που ευθύνεται για συμπεριφορές όπως η απληστία και ο θαυμασμός προς εκείνους που έχουν συσσωρεύσει πλούτη ακόμη και με τη βία ή το έγκλημα. Αυτές οι συμπεριφορές έχουν ενσωματωθεί στην κουλτούρα μας και έχουμε φθάσει να πιστεύουμε ότι είναι τμήμα της φύσης μας και ότι δεν μπορούν να αλλάξουν. Αν όμως έβρεχε π.χ. χρυσό επί μία ολόκληρη εβδομάδα, οι στερημένοι άνθρωποι θα τρέξουν έξω να τον μαζέψουν και να γεμίσουν τα σπίτια τους. Αν η χρυσή βροχή συνεχιζόταν επί χρόνια, θα τον πετούσαν πάλι έξω και θα τον αγνοούσαν. Σε ένα περιβάλλον λοιπόν αφθονίας και συναισθηματικής ασφάλειας, θα εξαλείφονταν πολλές αρνητικές συμπεριφορές, λέει ο Fresco. Και καταλήγει: “It is not human nature, but human behavior that we need to be concerned with” (“Δεν είναι η ανθρώπινη φύση, αλλά η ανθρώπινη συμπεριφορά που πρέπει να μας απασχολεί”).

Για να συνεχίσει: “It is not ethical people that are needed but rather a way of intelligently managing the Earth's resources for everyone's well-being” (“Δεν χρειάζονται ηθικοί άνθρωποι (ενν. να κυβερνήσουν τον κόσμο) αλλά ένας τρόπος ευφυούς διαχείρισης των πόρων της Γης για την ευημερία όλων”).

Έτσι φθάνουμε στη βασική του πρόταση, που είναι η αποκήρυξη του νομισματικής οικονομίας (money-based/monetary economy) και η υιοθέτηση ενός συστήματος βασισμένου στην ορθολογική διαχείριση των πόρων (resource-based economy) προς όφελος όλων των ανθρώπων.

“Σκεφτείτε αυτό: όταν υπάρχει ύφεση και οι άνθρωποι έχουν λίγα χρήματα για να αγοράσουν πράγματα, η Γη δεν παραμένει πάντα ο ίδιος τόπος; Δεν υπάρχουν πάντα αγαθά στα ράφια των καταστημάτων και γη που παράγει σοδειές; Είναι μόνο οι κανόνες του παιχνιδιού που παίζουμε που είναι παρωχημένοι και προκαλούν τόσο πόνο”.

Στην επόμενη ανάρτηση θα παραθέσω τις αντιρρήσεις του για τη χρήση του χρήματος ως συναλλακτικού μέσου.

The Zeitgeist Movement (2.1 - σε μετάφραση)

• "Οι προηγούμενες γενιές άφησαν μια παρακαταθήκη εκμετάλλευσης, κατοχής και άσχετων αξιών που παρουσιάζουν μεγάλες προκλήσεις αλλά και ευκαιρίες για τους ανθρώπους σήμερα."
• "Προφήτες και μύθοι έχουν παρουσιάσει οράματα του μέλλοντος με βάση όνειρα, παραισθήσεις, θρησκευτικό ζήλο, μαντική μελών ζώων, κρυστάλλινες σφαίρες, κ.λπ. Κάποια από αυτά είναι ίσως ακριβή, όμως αυτό οφείλεται κυρίως στην τύχη και όχι σε κάποιο άμεσο δίαυλο επικοινωνίας με το υπερφυσικό."
• "…εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως εξασκούν ακόμη και σήμερα ψευδο-επιστήμη, καταφεύγοντας σε μάντεις, οραματιστές και φιλοσόφους για να τους καθοδηγήσουν στην καθημερινή τους ζωή. Πολλοί παγκόσμιοι ηγέτες συμβουλεύονται τηλεπαθητικούς, μέντιουμ και αστρολόγους για αποφάσεις που καθορίζουν τη μοίρα εκατομμυρίων."
• "Η παρούσα ανθρώπινη δραστηριότητα και οι συνέπειές της δεν πρέπει να διαμορφώνονται από τις ανάγκες και τις αξίες των προγόνων μας."
• "Η τεχνολογία τρέχει μπροστά όμως οι κοινωνίες μας βασίζονται ακόμη σε έννοιες και μεθόδους που επινοήθηκαν αιώνες πριν. (…) Ακόμη υιοθετούμε τρόπους σκέψης βασισμένους σε παλιές δομές που χρησιμοποιούνταν στη δυτική Ασία πολλές χιλιάδες χρόνια πριν."
• "Η παρηγορητική υπόθεση ότι "μπορώ να κάνω τη διαφορά" ανταποκρίνεται όλο και λιγότερο στην πραγματικότητα. "
• "Οι ελπίδες για θεϊκή παρέμβαση από μυθικά πρόσωπα είναι πλάνες που δεν μπορούν να λύσουν τα προβλήματα του σύγχρονου κόσμου."
• " Άνθρωποι που γνωρίζουν λίγα μόνο πράγματα για τον υλικό κόσμο τείνουν να πιστεύουν ότι θεοί και δαίμονες ελέγχουν τα φυσικά φαινόμενα."

The Zeitgeist Movement (2)

Παραθέτω αυτούσιες φράσεις από το μανιφέστο:

• “Previous generations left a legacy of exploitation, occupation and irrelevant values that present great challenges, but also opportunities to the people of today”.

• “Prophets and sages presented visions of the future based on dreams, hallucinations, religious fervor, divination of animal parts, crystal balls, etc. Some may even have been accurate, but this was more because of luck than because of any direct channel to the supernatural”.

• “..millions of people around the globe still practice pseudo-science, using fortune-tellers, seers, and philosophers for their daily direction. Many world leaders regularly consult psychics, mediums, and astrologers for guidance in decisions that determine the fate of millions”.

• “Present human activity and its consequences does not have to be shaped by the needs and values of our ancestors”.

• “Technology is racing forward but our societies are still based on concepts and methods devised centuries ago. (...) We still have thinking patterns based on old structures used in western Asia several thousand years ago”.
  

• “The comforting assumption that 'I can make a difference' is farther and farther from reality”.

• “Hopes for divine intervention by mythical characters are delusions that cannot solve the problems of our modern world”.

• “People with little knowledge of the physical world tend to see gods and demons as the prime controllers of natural phenomena”.

Πρόκειται για ευθεία άρνηση όλης της μέχρι σήμερα ανθρώπινης σκέψης. Επίσης, πρόκειται για αφόρητες γενικεύσεις και ανέρειστους αφορισμούς. Παρέθεσα τις φράσεις από το πρωτότυπο, αν όμως επιθυμεί κάποιος να τις παραθέσω και σε μετάφραση, ευχαρίστως.

The Zeitgeist Movement

Ερωτήματα όπως αυτά της προηγούμενης ανάρτησης θέτει εν πολλοίς ο Jacque Fresco στο μανιφέστο του “Designing the Future”. Το μανιφέστο αυτό εντάσσεται στο κίνημα που ο ίδιος ονόμασε The Zeitgeist Movement, από τον όρο “zeitgeist” που εισήγαγε περί τα 1800 ο Herder προκειμένου να μεταφράσει στα γερμανικά το λατινικό “genius seculi” ή “πνεύμα της εποχής”. Ο Hegel αργότερα χρησιμοποίησε τον όρο για να περιγράψει το κυρίαρχο πολιτισμικό περιβάλλον που προσδιορίζει μια εποχή στη διαλεκτική πρόοδο ενός λαού ή και ολόκληρου του κόσμου. Μολονότι ο όρος χρησιμοποιήθηκε μέχρι τώρα σε σχέση με περιόδους του παρελθόντος, ο Jacque Fresco τον χρησιμοποιεί για το παρόν και το άμεσο μέλλον. Ο ίδιος είναι υπεύθυνος και για το Venus Project, την πιλοτική υλοποίηση κάποιων από τις ιδέες του για τον κόσμο του μέλλοντος σε μια μεγάλη έκταση στο Venus της Φλόριντα.

Κυκλοφόρησαν και κάποιες ταινίες με τον ίδιο τίτλο που κάποιους τους έφριξαν γιατί επιτέθηκαν στα θρησκευτικά τους πιστεύω, ενώ για κάποιους άλλους έγιναν “must”.

Δεν έψαξα επισταμένα για μια βιογραφία του Fresco, αν και όπου κοίταξα φέρεται ως designer/engineer. Είναι σίγουρα ένας τεχνοκράτης με ελάχιστη εκτίμηση για τη φιλοσοφία και τις ανθρωπιστικές επιστήμες, απ' όσα φαίνονται στο μανιφέστο του. Υπάρχουν ωστόσο και σημεία μέσα εκεί που φαίνονται να στέκουν. Θα αφιερώσω δυο-τρεις αναρτήσεις στη συζήτηση της προσέγγισής του, μια και έχει γίνει αρκετός ντόρος κι έχουν ασχοληθεί και κάποιοι φίλοι μου με αυτήν.

Υποθέσεις

Ας φανταστούμε προς στιγμήν ότι μπορούμε να σχεδιάσουμε από την αρχή τον ανθρώπινο πολιτισμό σε ολόκληρη τη Γη χωρίς να μας περιορίζουν οι γνωστές μας πρακτικές ή κάθε είδους πεπατημένη. Στόχος μας είναι η εξάλειψη του πολέμου, της πείνας, της φτώχειας και η βελτίωση των περιβαλλοντικών συνθηκών, με τη βέλτιστη χρήση των ήδη διαθέσιμων πόρων.

Είμαστε ελεύθεροι να ξανασχεδιάσουμε τον κόσμο με τον τρόπο που θεωρούμε καλύτερο. Ο μόνος περιορισμός είναι ότι ο σχεδιασμός αυτός θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη την ικανότητα του πλανήτη να υποστηρίξει τη ζωή τη δική μας και των υπόλοιπων ειδών.

Μπορούμε να ξανασχεδιάσουμε το καθετί, έχοντας κατά νου ότι κάθε βασική ανάγκη που δεν ικανοποιείται σε οποιοδήποτε τμήμα του παγκόσμιου πληθυσμού χαμηλώνει το βιοτικό επίπεδο του συνόλου. Και ότι σε αυτό περιλαμβάνονται τα πάντα: μεταξύ άλλων, η προστασία του περιβάλλοντος, ο σχεδιασμός των πόλεων, οι μεταφορές, οι διαπροσωπικές σχέσεις, η εκπαίδευση.

Οι επιλογές είναι αναρίθμητες. Θα επιτρέπαμε να συνεχίσουν να υπάρχουν χωριστά κράτη; Θα ήμασταν υπέρ μιας παγκόσμιας κυβέρνησης; Θα δημιουργούσαμε μια ενιαία νομοθεσία για όλους; Πώς θα κατανέμαμε τους διαθέσιμους πόρους ώστε να ικανοποιούνται οι ανάγκες ολόκληρου του κόσμου; Θα βασιζόμασταν στην επιστήμη, στην πολιτική ή στη φιλοσοφία; Πώς θα διαχειριζόμασταν τις θρησκευτικές και πολιτισμικές διαφορές; Θα διατηρούσαμε το χρήμα ως συναλλακτικό μέσο; Πώς θα μπορούσαμε να αποφύγουμε την πολιτική διαφθορά; Θα είχαμε στρατό και αστυνομία;

Σε προσωπικό επίπεδο, θα διατηρούσαμε κάποια προνόμια ή θα πιστεύαμε πως κάποιοι θα έπρεπε να έχουν περισσότερα προνόμια έναντι άλλων; Ποια κριτήρια θα έπρεπε να πληροί μια τέτοια ελίτ; Γιατί οι υπόλοιποι δεν θα άξιζαν τα ίδια;

Θα ήταν πραγματικά σπουδαίο να μπορούσε ο κόσμος να υπερβεί τις πραγματικότητες που γνωρίζει και να ανακαλύψει νέες, δημιουργικές εναλλακτικές...