Και μια σημείωση για το τέλος. Ο τρόπος με τον οποίο βλέπουμε τον κόσμο δεν μπορεί παρά να είναι ανθρωποκεντρικός και γεωκεντρικός. Την εποχή του Καρτέσιου (Descartes) που σήμανε την κυριαρχία της επιστήμης και των μηχανών, συντελέστηκε μια μεγάλη ανατροπή. Μέχρι τότε, όλοι οι κλάδοι της ανθρώπινης σκέψης έβαζαν τον άνθρωπο (και τη Γη πάνω στην οποία κατοικούσε) στο κέντρο του σύμπαντος. Η αποκάλυψη της αστρονομίας ότι τελικά δεν είμαστε παρά μόνο ένας κόκκος σκόνης μέσα στο σύμπαν, όχι μόνο μας εκθρόνισε από το κέντρο, αλλά μας εκμηδένισε. Κι ήρθε αιώνες μετά η κβαντική φυσική και γραπτά όπως του Νηλς Μπορ (Niels Bohr) για να μας πουν ότι ο παρατηρητής (εν προκειμένω ο άνθρωπος) δεν είναι κάτι ξέχωρο από το παρατηρούμενο, αφού ακατάλυτα το επηρεάζει. Κι έτσι ξαναβρεθήκαμε στο κέντρο του σύμπαντος – ενός σύμπαντος αναπόφευκτα ανθρωποκεντρικού και γεωκεντρικού.
Χωρίς κάτι τέτοιο να συνιστά αυτό καθαυτό έπαρση. Είναι αδύνατον να βγούμε εντελώς έξω από τα όρια του εαυτού μας, όπως ακριβώς είναι αδύνατον να βγούμε έξω από το σύμπαν και να το παρατηρήσουμε. Έπαρση είναι να πιστεύουμε ότι οι ιδέες μας για τον κόσμο ΕΙΝΑΙ ο κόσμος. Να πιστεύουμε π.χ. ότι τα μαθηματικά και η γεωμετρία, τα οποία είναι επινοήσεις μας, προϋπήρχαν της ύπαρξής μας. Να πιστεύουμε ότι αυτό που σκεφτόμαστε σήμερα, το οποίο είναι διαφορετικό από αυτό που σκεφτόμασταν χθες και από αυτό που θα σκεφτούμε αύριο, έχει καθολική ισχύ. Να μην έχουμε συνείδηση των πεπερασμένων μας ικανοτήτων και των πάμπολλων περιορισμών μας. Να μην αντιλαμβανόμαστε ότι λειτουργούμε με και μέσω προσομοιώσεων.
Όχι. Το να έχουμε επίγνωση των περιορισμών μας σημαίνει ταπεινότητα, κάτι απαραίτητο στους καιρούς που ζούμε, οι οποίοι, όπως λέει και ο διακεκριμένος ιστορικός Τζων Λούκατς, καλούν να σκεφτούμε από την αρχή το τι σημαίνει “πρόοδος” και ποια κατεύθυνση πρέπει αυτή να πάρει...
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα πλάνες. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα πλάνες. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
6 Ιαν 2010
3 Ιαν 2010
Ένα βήμα πιο πέρα
Ας πάμε τώρα τον συλλογισμό ένα βήμα πιο πέρα. Οι προσομοιώσεις μας της πραγματικότητας, καθώς και τα συμπεράσματα και οι στάσεις που προκύπτουν από αυτές δεν πέφτουν στο κενό, το αντίθετο: εισβάλλουν στον κόσμο και περιπλέκουν τη δομή και την εξέλιξη των γεγονότων.
Ας δούμε ένα παράδειγμα. Η εικόνα που έχουμε για τον κόσμο γύρω μας αλλάζει, ανάλογα με τον τρόπο που αλλάζει η αντίληψή μας. Και μάλιστα σε βαθμό που νομιμοποιούμαστε να πούμε ότι μπορεί να μην ανακαλύψαμε το σύμπαν, αλλά σίγουρα το σύμπαν είναι επινόησή μας.
Όταν ένας απλός άνθρωπος, χωρίς να είναι ειδικός, πει ότι κάθε πρωί ο ήλιος ανατέλλει από την ανατολή και δύει στη δύση, δεν λέει ψέμματα. Ούτε αποκαλεί τον Κοπέρνικο ή έναν αστρονόμο της εποχής του, που πίστευαν ότι ο ήλιος γυρίζει γύρω από τη Γη, ψεύτες. Πιθανώς μάλιστα να μπορεί να δει και τη λογική της σκέψης τους, όπως εμείς, απλώς πλέον ξέρουμε ότι έκαναν λάθος. Οι επιστημονικές ιδέες παράγονται από σκέψεις και οι σκέψεις δεν είναι παρά προσομοιώσεις, ευθέως ανάλογες προς την αντιληπτική ικανότητα αυτών που τις κάνουν. Όμως οι σκέψεις δεν είναι ο κόσμος ούτε και πρέπει να εκλαμβάνονται ως ο κόσμος.
Όλα όσα αντιλαμβανόμαστε για τον κόσμο, ότι το νερό είναι Η20, ότι δεν υπάρχει ταχύτητα μεγαλύτερη από εκείνη του φωτός, ότι e=mc2 κλπ κλπ ΔΕΝ είναι απόλυτες και αιώνιες αλήθειες που ισχύουν παντού και οποιαδήποτε στιγμή μέσα στο σύμπαν, τρισεκατομμύρια χρόνια πριν και τρισεκατομμύρια χρόνια μετά από σήμερα. Οι γνωστές και ορατές και μετρήσιμες συνθήκες που επικρατούν στο σύμπαν μας δεν προηγούνται αλλά προέρχονται από τη δική μας ύπαρξη και συνείδηση. Βλέπουμε το σύμπαν έτσι όπως το βλέπουμε, γιατί αυτός είναι ο μόνος τρόπος που μπορούμε να το δούμε.
Ας δούμε ένα παράδειγμα. Η εικόνα που έχουμε για τον κόσμο γύρω μας αλλάζει, ανάλογα με τον τρόπο που αλλάζει η αντίληψή μας. Και μάλιστα σε βαθμό που νομιμοποιούμαστε να πούμε ότι μπορεί να μην ανακαλύψαμε το σύμπαν, αλλά σίγουρα το σύμπαν είναι επινόησή μας.
Όταν ένας απλός άνθρωπος, χωρίς να είναι ειδικός, πει ότι κάθε πρωί ο ήλιος ανατέλλει από την ανατολή και δύει στη δύση, δεν λέει ψέμματα. Ούτε αποκαλεί τον Κοπέρνικο ή έναν αστρονόμο της εποχής του, που πίστευαν ότι ο ήλιος γυρίζει γύρω από τη Γη, ψεύτες. Πιθανώς μάλιστα να μπορεί να δει και τη λογική της σκέψης τους, όπως εμείς, απλώς πλέον ξέρουμε ότι έκαναν λάθος. Οι επιστημονικές ιδέες παράγονται από σκέψεις και οι σκέψεις δεν είναι παρά προσομοιώσεις, ευθέως ανάλογες προς την αντιληπτική ικανότητα αυτών που τις κάνουν. Όμως οι σκέψεις δεν είναι ο κόσμος ούτε και πρέπει να εκλαμβάνονται ως ο κόσμος.
Όλα όσα αντιλαμβανόμαστε για τον κόσμο, ότι το νερό είναι Η20, ότι δεν υπάρχει ταχύτητα μεγαλύτερη από εκείνη του φωτός, ότι e=mc2 κλπ κλπ ΔΕΝ είναι απόλυτες και αιώνιες αλήθειες που ισχύουν παντού και οποιαδήποτε στιγμή μέσα στο σύμπαν, τρισεκατομμύρια χρόνια πριν και τρισεκατομμύρια χρόνια μετά από σήμερα. Οι γνωστές και ορατές και μετρήσιμες συνθήκες που επικρατούν στο σύμπαν μας δεν προηγούνται αλλά προέρχονται από τη δική μας ύπαρξη και συνείδηση. Βλέπουμε το σύμπαν έτσι όπως το βλέπουμε, γιατί αυτός είναι ο μόνος τρόπος που μπορούμε να το δούμε.
31 Δεκ 2009
Προσομοιώσεις
Η αλήθεια είναι ότι η προ-προηγούμενη ανάρτησή μου με τίτλο "Ζωή" έβαλε, ακόμα και μένα, σε σκέψεις. Είναι ίσως τρομακτικό αλλά πραγματικά δεν υπάρχει κόσμος "όπως είναι", παρά μόνο κόσμος όπως τον αντιλαμβανόμαστε. Ο κόσμος ως κάτι το αντικειμενικό, ως κάτι που υπάρχει πέρα και έξω από μας, δεν υπάρχει, αφού ο μόνος τρόπος να τον αντιληφθούμε είναι μέσω των αισθήσεών μας και αφού ακόμη και αυτός ο τρόπος (δηλ. ο τρόπος με τον οποίο τον καταγράφουν οι αισθήσεις μας) διαφέρει από άτομο σε άτομο.*
Πέραν αυτού, η αντίληψή μας λειτουργεί με τέτοιο τρόπο ώστε από μια δεδομένη στιγμή να προσλαμβάνουμε κάποιες μόνο από τις ιδιότητες που την χαρακτηρίζουν – τα κενά συμπληρώνονται με παρεκτάσεις ("το Α πάει με το Β, άρα το Β είναι σίγουρα στη θέση του κενού"), με προβλέψεις για το τι πρόκειται να ακολουθήσει και με συμπεράσματα που στηρίζονται σε δεδομένα από τη μνήμη. Η διαδικασία αυτή είναι απαραίτητη προκειμένου να μπορούμε να επεξεργαζόμαστε με ταχύτητα και αποτελεσματικότητα τα δεδομένα της στιγμής, όπως έχει διαπιστωθεί από πολλούς επιστήμονες.
Και αυτό δεν συμβαίνει μόνο με την υπαρκτή δεδομένη στιγμή, τη στιγμή δηλ. όπως συμβαίνει και όπως εξελίσσεται. Συμβαίνει και με τις σκέψεις μας και τα σενάρια που τρέχουν στο κεφάλι μας, τα οποία είναι –φαίνεται- ακόμη πιο σημαντικά για μας, αφού η αντίληψή μας του περιβάλλοντος συνήθως ατονεί τη στιγμή που τα σκεφτόμαστε και αυτά αποκτούν πρωταρχική σημασία μέσα μας.
Η βασική επομένως λειτουργία τόσο κατά την on-line όσο και κατά την off-line αλληλεπίδρασή μας με τον κόσμο είναι, θα λέγαμε, "αυτό μοιάζει σαν…", με αποτέλεσμα ο κόσμος να προβάλλει μέσα μας σαν μια αλληλουχία προσομοιώσεων και ποτέ αντικειμενικά. Μια τέτοια αντικειμενικότητα άλλωστε απαιτεί τον πλήρη διαχωρισμό του αντικειμένου από το υποκείμενο, αλλά είδαμε ότι ο μόνος τρόπος να αντιληφθούμε οποιοδήποτε αντικείμενο είναι να το εσωτερικεύσουμε.
Επομένως, η ανθρώπινη αντίληψη μοιάζει κατά κύριο λόγο με μηχανή προσομοίωσης, με προσομοιωτή. Κι αναρωτιέμαι: ποιος ή τι μπήκε στον κόπο να κατασκευάσει έναν τέτοιο προσομοιωτή και, κυρίως, ποιος είναι εκείνος που μπαίνει στο μηχάνημα και παίζει το παιχνίδι;
[*Βεβαίως, θα ήταν λάθος, όπως λέει και ο Hallett Carr, να πούμε ότι επειδή ένα βουνό φαίνεται να έχει διαφορετικό σχήμα όταν το κοιτάμε από διαφορετικές οπτικές γωνίες, δεν έχει τελικά κανένα συγκεκριμένο σχήμα ή έχει άπειρα σχήματα. Ωστόσο είναι αλήθεια ότι όσο πιο αντικειμενική γίνεται η ιδέα που σχηματίζουμε για το βουνό, τόσο πιο αφηρημένη είναι.]
Πέραν αυτού, η αντίληψή μας λειτουργεί με τέτοιο τρόπο ώστε από μια δεδομένη στιγμή να προσλαμβάνουμε κάποιες μόνο από τις ιδιότητες που την χαρακτηρίζουν – τα κενά συμπληρώνονται με παρεκτάσεις ("το Α πάει με το Β, άρα το Β είναι σίγουρα στη θέση του κενού"), με προβλέψεις για το τι πρόκειται να ακολουθήσει και με συμπεράσματα που στηρίζονται σε δεδομένα από τη μνήμη. Η διαδικασία αυτή είναι απαραίτητη προκειμένου να μπορούμε να επεξεργαζόμαστε με ταχύτητα και αποτελεσματικότητα τα δεδομένα της στιγμής, όπως έχει διαπιστωθεί από πολλούς επιστήμονες.
Και αυτό δεν συμβαίνει μόνο με την υπαρκτή δεδομένη στιγμή, τη στιγμή δηλ. όπως συμβαίνει και όπως εξελίσσεται. Συμβαίνει και με τις σκέψεις μας και τα σενάρια που τρέχουν στο κεφάλι μας, τα οποία είναι –φαίνεται- ακόμη πιο σημαντικά για μας, αφού η αντίληψή μας του περιβάλλοντος συνήθως ατονεί τη στιγμή που τα σκεφτόμαστε και αυτά αποκτούν πρωταρχική σημασία μέσα μας.
Η βασική επομένως λειτουργία τόσο κατά την on-line όσο και κατά την off-line αλληλεπίδρασή μας με τον κόσμο είναι, θα λέγαμε, "αυτό μοιάζει σαν…", με αποτέλεσμα ο κόσμος να προβάλλει μέσα μας σαν μια αλληλουχία προσομοιώσεων και ποτέ αντικειμενικά. Μια τέτοια αντικειμενικότητα άλλωστε απαιτεί τον πλήρη διαχωρισμό του αντικειμένου από το υποκείμενο, αλλά είδαμε ότι ο μόνος τρόπος να αντιληφθούμε οποιοδήποτε αντικείμενο είναι να το εσωτερικεύσουμε.
Επομένως, η ανθρώπινη αντίληψη μοιάζει κατά κύριο λόγο με μηχανή προσομοίωσης, με προσομοιωτή. Κι αναρωτιέμαι: ποιος ή τι μπήκε στον κόπο να κατασκευάσει έναν τέτοιο προσομοιωτή και, κυρίως, ποιος είναι εκείνος που μπαίνει στο μηχάνημα και παίζει το παιχνίδι;
[*Βεβαίως, θα ήταν λάθος, όπως λέει και ο Hallett Carr, να πούμε ότι επειδή ένα βουνό φαίνεται να έχει διαφορετικό σχήμα όταν το κοιτάμε από διαφορετικές οπτικές γωνίες, δεν έχει τελικά κανένα συγκεκριμένο σχήμα ή έχει άπειρα σχήματα. Ωστόσο είναι αλήθεια ότι όσο πιο αντικειμενική γίνεται η ιδέα που σχηματίζουμε για το βουνό, τόσο πιο αφηρημένη είναι.]
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)